KARA MAHMUD PASHË BUSHATI BUALLI I SHKODRËS

Kara Mahmud Pashe Bushati, Pasha i Gegërisë
Kara Mahmud Pashe Bushati, Pasha i Gegërisë

KARA MAHMUD PASHË BUSHATI

BUALLI I SHKODRËS[1]

(1776 – 1796 ER / 1190 – 1211 AH)[2]

 

 

Olsi Jazexhi

 

 

1.1  KONTEKSTI HISTORIK

 

 

Fundi i shekullit te 18te përkoi me ndryshime të rëndësishme në fuqinë dhe aparatin ushtarak te shtetit Osman ne bote. Aufklärungu[3] dhe rrevolucioni industrial që u shfaq në Evropën e shekullit të 18 dhe 19të, i sollen ndryshime drastike kontinentit plak evropjan në status quone e tij ne bote. Merkantalizmi dhe pushtimet koloniale evropjane nëpër Azi, Afrikë dhe Amerikë, i sollen kontinentit plak të ardhura të pafund. Si rrjedhojë komonwealthi kundershtar osmanli që gjëndej ne opozitë ndaj Evropës, ne kete periudhe u zhyt në kriza dhe inflacione të një pas njëshme, pasiqe ari dhe argjendi tejet i lire kolonial evropjan sabotoi akçen e argjendtë osmane. Dobësimi ekonomik i shtetit Osman nga konkurrenca perëndimore u pasua me kriza politike, sociale dhe ushtarake. Si rrjedhojë, fundi i shekullit të 18-te i lejoi Evropes turkofobike që të sulmojë brigjet osmane ne Evropë dhe Afrikë, me shpresa kryqëzatore në mëndje. Ne këtë valë dobësimesh të rregjimit të Stambollit, Rusia dhe Austria ishin dy shtetet kryesore evropjane që ndërmorrën iniciativën të sulmojnë dhe shtyjnë kufijtë osmanli, nën pretekstin e “mbrojtjes së të drejtave te kristjanëve”.[4]

Koha e këtyre kryqezatash kundër Dar al-Islamit osman, filloi ne ditët e sulltan Mustafes III që sundoi ne vitin 1757 ER / 1171 AH. Edhe pse vitet e para te sundimit të tij ishin të paqme, si rrjedhojë e luftërave civile qe Kristendomi kaloi gjate Luftës Civile Austriake (1740 – 1748) dhe Shtatë Viteve Luftë (1756 – 1763),[5] viti 1768 shënoi ndryshimin final të kesaj periudhe paqeje.

Si rrjedhojë e dobësimit te shtetit osman, dhe mosmundësise së sulltaneve të tij për të arrestuar rënien e përgjithshme dhe policuar komonwealthin e Dar al – Islamit, nje klasë e re aristokratike, e njohur si ajanë u shfaq ne shtetin Osman. Termi ajan qe ne fillim nënkuptonte vetëm aristokracinë e shtetit osman, më vonë parapa ata njerëz që nëpërmjet influencës së tyre politike kishin arritur te zinin poste zyrtare ne shtet. Një faktor me rëndësi që çoi ne fuqizimin e ajanëve osman, ishte instituimi gjatë shekullit të 17të të malikaneve – apo – fermave masive qe iu lëshuan atyre nga Porta e Larte, si prona te përjetëshme. Pasuria e gjeneruar nga këto malikane i çoi ajanët të begatohen nga ana ekonomike dhe si rrjedhojë te kontrollojnë zonat ku ata jetonin.[6] Një nga pozicionet më të rendësishme që ajanet fituan ne shtetin Osman, ishte posti i mutesellimit të sanxhaqeve. Ajanët caktoheshin në këtë post nëpërmjet fermanesh të lëshuar nga sulltani. Gjatë shekullit të 18të shumë ajanë që zunë këto poste filluan që te marrin bashkë me to edhe tituj si Pasha apo Vezir.[7]

Sulmet antiosmane të shekullit të 18të krijuan një shqetësim të madh edhe për shtresën sunduese muslimane shqiptare, e cila që në ditët e para te shekullit të 15 (në kohë të Jakub Shpatës), ishte bërë aleatja më e vendosur e këtij rregjimi. Duke qënë ushtarë të zotë, shqiptarët kishin ditur sesi të integroheshin në Devletin osman, dhe në fakt ishin kthyer në shtyllën kryesore të këtij civilizimi ne Ballkan.[8] Sëbashku me grekët ata përbënin kokat e makinës ushtarake dhe marinës tregtare osmane.[9] Nën slloganin “ku është kordha është besa”, shqiptarët ishin integruar në sistemin osman me të gjithë forcat e tyre, duke adoptuar masivisht edhe fëne e miqve të tyre oriental. Në ata shteti osman kishte gjetur një mik te vërtetë, të fortë, të besës dhe trim. Shqiperia nen osmanët u bë më e begate se kurrë. Per këtë Sami Frasheri i madh ka shkruar: Shqipëtarëtë sulëshinë bashkë me tyrqitë nëpër gith’anët të botës edhe këthehëshinë ngarkuarë me ar e me ergjënt, me armë të vjejtuara e me kuaj të bukurë t’Arabisë, t’Egjyptësë, të Qyrdistanit, t’Ungrisë etj. Me të qënë më trima e më të zotte se tyrqité, shkoninë edhe nëpër më të mëdhenjt e me te nderçmit vënde e kishinë më teprë nder se ata vetë tyrqitë.[10]

Megjithatë, shthurrja e sistemit osmanli gjatë shekullit të 18 dhe 19të, dhe nevoja e përballimit të shqiptarëve vetë, me furtunat e kryqezatave evropjane, çoi klasen sunduese muslimane shqiptare, që të kërkonte gjithnjë e më tepër pamvarësi nga Stambolli në administrimin e vendit.

Shqipëria e shekullit të 18të ndahej në 2 grupe dialektike. Në gegët, që rronin në veri te Shqipërisë dhe në toskët e Jugut. Ndarja e shqiptarëve ne gegë dhe toskë është vazhdim i ndarjes historike të ilirëve me epiriotët.[11] Vija ndarese mes këtyre dy grupeve linguistike është lumi Shkumbin. Kryeqyteti i Gegërise së Shqipërisë osmane, ashtu si edhe per ilirët e lashtë ishte qyteti i Shkodrës, i cili njihej si Scutari nga romakët dhe si Uskudar apo Iskanderije nga osmanët. Shkodra është qyteti ku ilirët e lashtë i rrezistuan kolonializmit romak nën udhëheqjen e mbret Gentit më 168 P.E.S.[12] Ne erën e Pax Osmanikes Shkodra ishte një nga sanxhaqet më të mëdha osmane ne Ballkan. Ky qytet u bë pjesë e shtetit Osman ne vitin 883 AH / 1478 E.R., kur sulltan Mehmet Al-Fâtihu dëboi nga qyteti sunduesin e tij venedikas dhe ia la komandën e qytetit nje shqiptari qs quhej Koxha Jusuf Beu,[13] nga i cili rrodhi edhe familja e Bushatllive qe udhëhoqi këtë sanxhak gjatë shekullit të 18 dhe 19të.

Sanxhaku i Shkodrës ndahej në 6 kaza, nga të cilat 5 ishin shqiptare dhe e gjashta malazeze.[14] Mali i Zi, apo sic ai njihej ne turqisht, Karadagu ishte bashkuar me sanxhakun e Shkodrës në mes te shekullit të 16të kur sunduesi i tij Skënder Beu, pasardhes i familjes se Cërnojeviçëve, vdiq. Mali i Zi, qëndroi nën juridiksionin e Shkodrës deri në fund të shekullit të 18të kur rrebelët malazezë vranë Pashën e 3të të dinastisë së Bushatllive, Kara Mahmud Bushatin. Pas vdekjes së Kara Mahmudit, Mali i Zi u rrebelua dhe u nda përgjithnjë nga juridiksioni i Shkodrës.[15]

Nga viti 1757 deri më 1831, sanxhaku i Shkodrës ne Shqiperinë gege u sundua nga një familje e fuqishme shqiptare. Kjo familje, meqë rridhte nga nahija (fshati) Bushat ne dalje te Shkodrës, u njoh si familja e Bushatllijve. Ne kohë të Evlija Çelebiut ajo ishte njohur si familja e Beg-oglluve (Begolli), apo e bijve te Jusuf Beut.[16] Kjo familje nxorri 5 pashallare gjatë sundimit të saj 73 vjecar mbi Shkodrën: Mehmet Plakun, Mustafën (Qorrin), Kara Mahmudin, Ibrahimin dhe Mustafën II, të cilët e shtrinë pushtetin Bushatlli në Shqipërinë e Veriut dhe të Mesme, Kosovë, Maqedoni, Mal të Zi dhe pjesë te Venecies dalmate. Secili nga pashallarët Bushatllij të lartëpërmendur pervec Mustafes I, u shquan per trimëri dhe aftësi të larta në administrimin e sanxhakut gegë. Ndër ta, Mehmet Bushati dhe i biri i tij Ibrahim Bushati, arritën të zënë poste shumë të larta ne sistemin osman. Mehmet Bushati që është edhe themelues i pashallëkut, arriti të bëhet Kapudan-i-derja i flotes perëndimore osmane[17] gjate luftës ruso – turke të 1768 – 1774, ndërsa Ibrahim Bushati arriti që të bëhet Bejlerbej dhe Vali i Rumelisë nga viti 1804[18] deri në 1806. Ai dha një kontribut të veçantë në shtypjen e terrorizmit sërb të Gjergj Petroviçit (të njohur si Karagjergj) në Serbi dhe Ballkan.

 

 

 

 

1.2  PASHALLËKU I SHKODRËS NËN KARA MAHMUD PASHË BUSHATIN

 

Një nga pashallarët më me famë të pashallëkut të Shkodrës nën Bushatllitë, ngelet padyshim i famshmi Kara Mahmud Bushati, i biri i Mehmet Bushatit (Plakut), themeluesit të dinastisë së Bushatllive. Siç thotë edhe historiani i shquar britanik, Noel Malkolm në librin e tij “Kosovo a short history”, Kara Mahmud Bushati është një nga figurat më interesante të historisë së Shqipërisë osmane. Ai e thërret atë një ‘njeri të jashtëzakonshëm’ që fatkeqësisht ka gëzuar shumë pak vëmendje në Perëndim, në krahasim me bashkëkohësin e tij toskë nga Janina, Ali Pashë Tepedelenin (Tepelenën), ‘Luanin e Janinës’.[19] Arsyet për injorimin e figurës së tij janë të ndryshme. Një nga më të rëndësishmet në kontekstin e injorimit të tij është arsyeja pse ai ishte një nga të paktët shqiptarë në histori që ka nënshtruar në mënyrë efikase terrorizmin malazezo – ortodoks në Ballkan, dhe për më tepër ka vendosur nën haraç kolonitë dalmate të Republikës së Venedikut. Ndoshta per keto arsye, historiografia komuniste shqiptare, e ka prekur perciptazi heroin e Shqipërisë osmane, Kara Mahmud Bushatin kur në të kundert ka himnizuar tejskajshem një figure gjenetikisht kontradiktore si Skënder Beun, duke e kthyer atë edhe mitin nr. 1 të historisë së kombit shqiptar.

Kara Mahmud Bushati erdhi ne pushtet në pashallëkun e Shkodrës në vitin 1776, një vit pas vdekjes së babait të tij Mehmet Pashë Plakut. Përpara tij, Shkodra ishte qeverisur nga i vëllai i tij Mustafa Bushati, sundimi i të cilit provoi i pasuksesshëm. Kara Mahmud Bushati, ishte një djalë me temperament të egër dhe rrebel. Ai mendohet të ketë lindur në vitin 1155 sipas hixhretit, apo 1742 të erës romane.[20] Duke qënë luftëtar i zoti, ai u shperblye me titullin Pasha nga sulltan Mustafa III kur ishte vetëm 18 vjeç. Këtë shpërblim, sulltani ia dha Kara Mahmudit si shpërblim të trimërisë që ai tregoi në Greqi sëbashku me vëllezërit dhe të atin, duke shtypur rrebelimin grek të luftes ruso – turke të 1768 – 1774.[21] Kur u bë sundues i Shkodrës ai ishte vetëm 20 vjeç. Ai besohet të jetë martuar 5 herë, por pa mundur të lëj trashëgimtar.[22]

 

 

Kara Mahmud Pashe Bushati, Pasha i Gegërisë

Emri i vërtet i Kara Mahmudit ishte Mahmud Bushati. Por në jetën e tij ai u njoh si Kara Mahmud. Duke mos i qëndruar disa përkthimeve të gabuara që disa historianë shqiptarë i kanë bërë termit “Kara” që Mahmud Bushati kishte, që japin aludime per kuptim si “trim”, “kurajoz” etj, kuptimi i vertet i kesaj fjale ka qënë “i zi”. Arsyeja për këtë nofkë qe i është dhënë Mahmud Bushatit, do të ketë qënë pamja e tij fizike. Ai duhet të këtë qënë një djal zeshkan me flokë të errëta. Nofka “Kara” në arealin osman të shekujve që ne trajtojmë ka qënë nje term mode, që e kanë mbajtur shumë figura historike osmane. Në kontekstin Ballkanik, ne mund të kujtojmë për shembull rastin e terroristit serb, Gjergj Petroviç, i cili njihej si Kara Gjorgje.

Gjatë sundimit si Pasha i Shkodrës, Kara Mahmudi pati periudha të gjata luftërash me armiqtë e tij shqiptar dhe të huaj. Nga konfliktet e para që ai pati menjëherë pas marrjes së sundimit të tij në Shkodër, ishte ai me Ahmet Kurt Pashën e Beratit ne vitin 1778. Ky konflikt me pashën beratas, ishte rrjedhim i armiqësisë që Pasha shkodran trashëgoi nga i ati, Mehmet Bushati, në lidhje me konfiskimin e mallrave që i fundit i pati bëri pasurisë së një tregtari beratas me emër Dhimitër Berati. Por ky konflikt pati përfundime të mira për Kara Mahmudin, pasiqë Porta e Lartë morri anën e tij në këtë mosmarrëveshje, dhe shkarkoi Ahmet Kurt Pashën nga posti i tij në Berat.[23] Nga ky shkarkim Kara Mahmudi arriti të instalojë vjehrrin të debuar me pare nga Tirana – si Be te Tiranës. Megjithatë sukseset e Kara Mahmudit kundër Ahmet Kurt Pashës nuk zgjatën për shumë. 2 vjet më vonë Porta e Lartë morri anen e pashës beratas në konflikt, e për të ndryshuar sërisht anën më pas, gjatë luftrave civile që të dy pashallarët ne fjalë kryen kundër njëri – tjetrit në vitet që rrodhën.

 

 

 

 

1.1  VËNIA NËN HARAÇ E RAJAVE MALAZEZ

 

Megjithë konfliktet e brendshme në Shqiperi, kundër Ahmet Kurt Pashës dhe pashallarëve te tjerë, shqetësimi kryesor për Kara Mahmudin ishin malazezët. Ata kishin marrë një prift të ri per vladika (peshkop) te tyre që nga viti 1782. Famëkëqin Petër Petroviç Njegoshin.[24] Për më tepër që nga viti 1780, kur vladika Sava ishte peshkop i Malit të Zi, në mes të Rusisë dhe Austrisë, një skemë e urryer anti-muslimane ishte projektuar. Kjo skemë që pati si iniciatore Katerinën II të Rusisë dhe Jozefin II të Austrisë, u njoh me emrin “Skema Greke”. Sipas këtij projekti, Austriakët kishin planifikuar që t’iu pushtonin osmaneve Vllahinë, Sërbinë, Bosnjën dhe Herzegovinën, Istrian dhe Venecien Dalmatike, ndërsa rusët do të pushtonin Morenë, Kretën dhe Qipron. Tokat e tjera të mbetura nga shteti Osman në Evropë, dmth Shqipëria (Epiri apo Toskëria), Bullgaria, Rumelia dhe Maqedonia do të bëheshin pjesë e një perandorie greke, qe do te kishte Stambollin si kryeqytet. Nipi i Katerinës II, Konstandin Pavloviçi do të vihej despot i saj.[25]

Por Kara Mahmudi, ashtu si edhe zyrtarë të tjerë osmanlli arritën që ti diktojnë planet ogurzeza austro – ruse kundër Shqipërisë dhe planet e cytjet që ata i bënin malazezëve kundër sunduesve të tyre shqiptarë. Në Janar të vitit 1784, në pashallëkun e Kara Mahmudit një kolonel austriak që dezertoi Jozefin II, kërkoi strehim politik. Pasiqë Pasha e pranoi kolonelin në sarajet e tija, i fundit e informoi atë dhe sovranin e tij në Stamboll mbi planet ogurzeza që Vjena po thurrte kundër Devletit.[26] Koloneli austriak e paralajmëroi në veçanti Pashën shkodran mbi tradhëtitë që vladika i Malit te Zi kishte thurrur kundër shkodraneve në Vjene me Jozefin II.[27] Ky fakt mjaftoi per ta antagonizuar Pashën Bushatlli kunder rajave të pabesa malazeze dhe të gjeneroj një valë xhihadesh të shumta nga shqiptarët kunder tyre. Pasha shkodran dërgoi ekspeditat e para kunder bazave terroriste malazeze një muaj pas ardhjes së kolonelit austriak. Njerëzit e tij vranë mjaft ekstremistë malazez dhe kokat e tyre i varën ne kalanë e Shkodrës.[28] Bāb-i Āli (Porta e Larte) që u kënaq me sjelljen patriotike te Kara Mahmudit, e shpërbleu vëllain e të fundit me postin e mutesarrifit të Ohrit.

Megjithë ndërshkimet që Pasha shkodran iu bëri rrebelëve malazezë, ai nuk mundi të rrinte i qetë perballë agresioneve konstante qe ata kryenin kunder popullsisë shqiptare pranë Malit të Zi. Për këtë ai u detyrua të përgatisë ushtrinë e tij kundër Shpuzës qe ndodhej në kufij me Malin e Zi, në Nentor të 1784.[29] Ushtria Bushatase marshoi kundër Shpuzës në Shkurt të 1785. Pashai boshniak që zotëronte Shpuzën, i frikësuar nga ushtria shqiptare, dezertoi kalanë e saj perpara ardhjes se Bushatasve. Ky akt i lejoi Pashës që të hyje ne Shpuzë në paqe dhe më pas të ndërshkojë terroristët malazez që ishin perqark saj.[30] Pas kesaj fushate ai u kthye në Zadrimë, ku sëbashku me gjeneralet e tij vendosi për planet e ardhshme kundër Malit te Zi. Përpara se të bënte ndonjë akt kundër malazezeve, më 21 Mars 1785 ai morri gruan e tij të dyte, të bijën e Ibrahim Beut nga Tirana.[31] Në të njëjtën kohë ai hyri në negociata me fiset malazeze, të cilave iu kerkoi bashkëpunim gjatë fushatave që ai planifikonte kundër Malit te Zi. Si rrjedhojë e këtyre negociatash me 18 Prill 1785 atij iu nënshtrua qyteti venedikas i Pastroviçit, pleqtë e të cilit erdhën dhe i dhanë besën duke i kerkuar të behën shtetas osman dhe të mbrohen nga ai, kunder Venedikut. Ata i treguan Pashës gadishmërinë e tyre që të pushtonin për atë qytetet e Buduas, Kotorrit dhe Kastel Nuovos.[32]

Kushtrimi për xhihad që Pashai gegë iu lëshoi shqiptarëve kunder malazezëve rrebel që po ndihmonin planet austro – ruse në Ballkan, i çoi të fundit të vinin nga Shkodra, Tivari, Malësitë e Shkodrës, Dibra, Gjakova, Peja, Tirana, Kavaja për të marrë pjesë në fushatën ndërshkimore. Kjo gjë i frikësoi malazezët jashtë mase. Guvernatori i tyre Joko Radoniqi ne Maj te 1785, dërgoi në Shkodër kushëririn e tij Jovo Popovin që ti lutej Kara Mahmudit të ndaloje sulmin e tij kundër Malit te Zi. Pasha i Shkodrës iu pergjigj malazezëve se ndërshkimi i tij kunder rrebelëve do të ndalohej vetëm nëse ata do ti jepnin atij pengje nga familja e Njegoshit, te paguanin haraçin e vonuar prej 16 vjetësh dhe përfaqësuesit e tij të udhëhiqnin Malin e Zi. Por malazezët e mbledhur në 9 Qershor 1785 pranuan që t’i jepnin Pashait shkodran vetëm një pjesë të haraçit të vonuar[33] dhe asgjë më shumë. Në shkëmbim të kësaj mosbindje, Pasha iu premtoi atyre një ‘vizitë’ të shpejtë.[34] Me 13 Qershor 1785 ai u nis nga Shkodra me 30.000 ushtarë dhe kalorës që mbanin me vete 3 topa per të sulmuar Malin e Zi. Luftimet e Pashës me malazezët filluan në 18 Qershor dhe vazhduan deri më 22 Qershor 1785 kur ushtritë shqiptare hynë triumfalisht në Cetinje. Aty, ata shkatërruan dhe dogjën bazat e terroristëve malazezë sëbashku me manastirin e Cetinjes.[35] Pas 4 ditësh luftime malazezët iu bindën Pashës se tyre shqiptar, dhe i dhanë atij haraçin dhe pengjet e nevojshme.

Pas nënshtrimi të malazezëve trupat shqiptare lanë Cetinjen dhe u drejtuan për në Shkodër, duke kaluar buzë bregdetit Adriatik nëpër zotërimet venedikase. Porta e Lartë në Stamboll që kishte mësuar aktin heroik të Pashës shkodran, e shpërbleu vëllanë e të fundit, Ahmet Bushatin me gradën Pasha i Ohrit. Ajo i fali me këtë rast edhe Pashës të gjithë mosmarrëveshjet e tij te mëparëshme me Stambollin.[36] Por gjatë kthimit për në kryeqytetin e Gegërisë, pastroviçasit që i kishin premtuar bindshmëri më parë Kara Mahmudit, u sollën në mënyrë arrogante me të fundit. Pashës shqiptar i ishte kërkuar në fakt që më pare nga miku i tij, Kapudan Pashë Hasani, që të sulmote sundimet venedike në Adriatik, në mënyrë që të provokonte luftë me ata në kundërpërgjigje të konfliktit venedikas me Beun e Tunizisë. Dhe tani rasti ishte i volitshëm. Për këtë arsye, Pasha malazezsundues vendosi që të tregojë forcën arnaute edhe mbi venecianët. Për këtë ai vrau arrogantët venedikas të Pastroviçit që nuk i dhane atij rrespektin e duhur ne pritje, dhe kreu sulme ndërshkuese në të gjitha zonat përreth.[37]

Pas kthimit ne Shkodër, Kara Mahmudi në bashkëpunim me mutessarrifin e ri të Delvinës, Ali Pashë Tepelënën, vendosi që të sulmonte Elbasanin dhe Beratin. Lufta kundër këtyre qytetesh bëhej në përgjigje të shtytjes që Ahmet Kurt Pasha i kishte bërë Sulejman Bej Verlacit që të ndante motrën e Pashës të martuar me Vërlacin. Fushata që Pasha shkodran sëbashku me Ali Pashë Tepelenën nisën kundër Elbasanit dhe Beratit shkoi mbarë në fillim. Sulejman Bej Vërlaci i frikësuar nga marshi i Bushatllijve, pranoi të rimartohej me motrën e tyre dhe ta mbylli mosmarrëveshjen pa lufte. Si rrjedhojë Ahmet Kurt Pasha u detyrua që të perballet i vetëm me sulmet e pashallereve toskë dhe gegë. Por fushata e Kara Mahmudit dhe Ali Pashës kunder pashës beratas nuk arriti që ta hedhë Ahmet Kurt Pashën nga pushteti. Ky i fundit me ndërhyrjen e Venedikut në Portën e Lartë, arriti të bindi Stambollin që të dergoj Kapudan Hasan Pashën qe ti kërkojë Pashait gegë t’i japi fund derdhjes së gjakut musliman.[38] Por edhe pas kësaj kërkese, Pasha shkodran morri nga zotërimi i Kurt Pashës kështjellën e Peqinit, më Dhjetor të 1785. Aty, ai vendosi nipin e tij Mahmud Beun si kullukçibash, dhe pas kësaj u kthey në Shkodër për të marrë gruan e tij të pestë, vajzën e Kahreman Pashës nga Peja.[39]

Mbi fitoret e Pashës Bushatlli, Mulla Husein Dobraci, që ishte bejtexhi në pallatin e Pashës në fund të 1785, shkroi edhe këto vargje triumfante:

 

Molla Hysejnit i thanë:

– Tabakë e Terzi po thonë,

Toskë e Gegë u panë

Elbete nje kangë e donë…

Mahmud Pasha i hypi atit

Shkon asqerit tue i thanë

– Me Kurt Pashën e Beratit

sot me sot do ndajmë mejdanë…

Kurt Pasha del ne Teqe

Pa njizeteshtatë bajrakë,

i shkulën mjekër’ e musteqe

Prej frike i ra te paktë      [40]

 

 

 

 

1.2  NDËRSHKIM PABESIVE TË VENEDIKASVE

 

Ndërhyrja e Venedikut kundër Pashës pranë Portës së Lartë, e mërzitën jashtë mase Kara Mahmudin. Për këtë spiuni venedikas në pallatin e Pashës, padre Erazmo da Banjo edhe i spiunonte Venedikut më 22 Dhjetor 1785 se në pallatin Bushatlli nuk bëhëj tjetër fjalë, përveçse dëshirës për të vendosur Venedikun nën haraç:

 

“… qui non si parla in Seraglio, e da piu Signori Adirenti al Passa, che presto si deve prender a Venezia un buon Tributo, che molti poi lo fanno arrivare a 20 e 30 mille Zecchini, ed’ io stesso l’ho inteso dalla boca istessa del Passa, non ho dieci, giorni, che iscialla kemi mar Venedicut gni arac fort’ imir, e che faranno gl’ allaggienenti sotto Zara sulla primavera…”[41]

 

Si rrjedhojë e konspiracive në Portën e Lartë kundër Kara Mahmudit, nga Venediku dhe Ahmet Kurt Pasha, ai, vella i tij – Ahmet Pasha i Ohrit dhe Ali Pashë Tepelena i Delvinës u shpallën rrebelë. Ata u rrëzuan nga postet e tyre dhe valiu i Rumelisë dhe Bosnies u urdherua që të zbatoj urdhërat.[42]

 

Shteti osman dëshmoi tronditje të reja ne status quonë e tij në kohën kur Pasha shkodran u rrëzua nga posti. Krimet ruse në Krime dhe rrebelimet greke të shtyra nga Katerina II (që ishte bërë Carinë e Rusisë pas vrasjes së burrit të saj) çuan Koxha Jusuf Pashën, guvernatorin e Moresë që të shpallet sadrāzam (Kryeminister) në Janar të 1786.[43] Duke qënë mik i Kara Mahmudit dhe në dijeni të trimërive të Ali Pashës gjatë fushatave osmane në Balkan, ai i fali të tre pashallarët shqiptar me 5 Mars 1786 dhe i kërkoi divanit perandorak që t’iu rinjohë atyre postet dhe pozitat e mëparshme.[44]

Më të marrë faljen nga Porta e Lartë, Kara Mahmudi vendosi të hakmerret me Venedikun dhe të vinte nën haraç tokat e saja dalmate. Për këtë ai u nis nga Shkodra më 24 Mars 1786, për në Podgorice.[45] Aty mblodhi rreth 500 malësorë malazez[46] të cilëve iu kërkoi bashkëpunim gjatë fushatës që Pasha do të ndërmerrte kundër Venedikut.[47]

Pashai shkodran morri një sërë aksionesh kundër Venedikut përgjatë muajit Prill 1786. Por sulmi i tij final kundër tyre erdhi në fund të Majit, kur në krye te ushtrive shqiptare ai marshoi mespermes Malit të Zi dhe Bosnjes. Duke kaluar nëpër qytetet Venedikase si Nogoste dhe Rizanja, ai nënshtroi zotërime të shumta venedikase në Adriatik. Në shenjë fitoreje, ai dërgoi në Shkodër më 12 Qershor 1786 dhjetë koka venecianësh (rizanjotësh) dhe rrebelësh sllav.[48]

Si edhe me parë, Porta e Lartë dhe sadrāzam Koxha Jusuf Pasha u gëzuan me avancimet e Kara Mahmudit nëpër tokat Venedikase. Për këtë arsye, ata jo vetëm që nuk ia vunë veshin qarjeve të venedikasve ne Stamboll kundër Pashës shkodran, por në të kundërt i dhanë atij titullin vezir.[49] Venicjanët që nuk panë ndonje rrugëdalje tjeter me ghazin shqiptar, u detyruan që ti japin të fundit haraçin e kerkuar. Qyteti i Kotorrit i ofroi Pashës 200.000 grosh për haraç, edhe pse Pasha iu kerkoi 500.000.[50]

Megjithatë avancimi i Kara Mahmudit nuk u ndal vetëm në tokat venedikase. Trupat e tij hynë pas kësaj ne Bosnie, Kosovë, Maqedoni dhe Sërbi duke vendosur rregull dhe urdhërin Bushatlli. Por avancimi i madh i Pashait shqiptar e shqetësoi jashtë mase Porten e Larte. Ushtarët e Kara Mahmudit konfiskuan në një rast edhe rrogat e jeniçerëve të Beogradit. Në një rast tjetër BejlerBeu i Rumelisë u ndalua nga trupat e tij që të shkoj në Manastir.[51] Shumë kadij, bejlerë dhe pashallarë u ankuan pranë Bāb-i Ālisë kundër ekspansionit të Kara Mahmudit. Disa prej tyre thanë edhe atë se Pasha i Shkodrës po planifikonte të pushtonte Nishin, Sarajevën dhe Selanikun dhe të shpallej mbret. Kishte nga ata që mendonin se ai donte te zëvendësonte vetë sulltanin.[52] Avancimi i Kara Mahmudit nëpër Ballkan arriti kulmin kur ai rrethoi Sarajevën. Në këtë rast Bāb-i Āli e shpalli atë rrebel dhe urdhëroi Mehmet Pashë Çaushollin që ta zëvendësojë. Megjithatë vendimi kundër tij u vu në jetë në Maj të 1787, kur zera u hapën në Stamboll që thonin se Pasha po planifikonte të sulmonte Edirnenë (Adrianopojën) me 25.000 ushtare. Këto zhurma vlejtën mjaft në Stamboll, për të nxitur thirrjen për xhihad kundër Pashait rrebel. Şeihulislami nxorri fetvanë dhe e shpalli Pashën rrebel, kurse sulltan Abdülhamidi I kërkoi ekzekutimin e tij.

Për të ekzekutuar Pashain rrebel të Shkodrës, Bāb-i Ālija urdhëroi Mahmud Pashë Ajdoslliun. Ai do të drejtonte trupat që do të sulmonin Pashën rrebel, me trupa tokësore që do te vinin nga Bosnia, Shqipëria dhe Rumelia, sëbashku me anije nga deti.[53] Kara Mahmudi u hodh i pari ne luftë kundqr sulmuesve. Ai u largua për në Kosovë me 20.000 ushtarë. Aty, sëbashku me të vëllanë Ahmet Pashën, nënshtroi pashën e Gjakoves, dhe sulmoi trupat e Mehmet Pashë Çaushollit në Manastir të cilat i theu.[54] Në të njëjtën kohë vëllai i tij, Ahmeti, sulmoi valiun e Rumelisë në Shkup.[55] Pas ketyre fitoresh, Kara Mahmudi u tërhoq në kalanë e Shkodrës, kurse i vellai organizoi rrezistence ne veri te qytetit me ndihmën e malësorëve, nga ku Pasha i Bosnjes pritej të vinte.[56] Por boshniakët e mundën rrezistencën shqiptare më 20 Gusht 1787. Gjatë kesaj thyerje Ahmeti Bushati u kap me tradhëti nga disa shkodranë, të cilët e vranë dhe ia këputën kokën.[57]

Ushtritë osmane hynë në Shkodër në fund të Gushtit 1787. Mehmet Pashë Çausholli, familja e të cilit ishte dëbuar nga Shkodra përpara 30 vitesh nga i ati i Kara Mahmudit, iu bëri thirrje shkodranëve që ta dorëzonin qytetin në paqe dhe të pranonin atë si mutesarrif. Por shkodranët nuk iu dorëzuan ofertës së shkodranit Çausholli. Në të njëjtën kohë Kara Mahmudi u mbyll në kështjellë me 250 deri 900 besnik të tij. Çausholli që u bind se Shkodra nuk dorëzohej në paqe, filloi ta bombardojë. Në të njëjtën kohë, ushtarët anti-bushatlli kryen shumë reprezalje nëpër qytet. Meqënëse në ditët kur Kara Mahmudi ishte rrethuar, shteti osman kishte hyrë në luftë kundër Rusisë, kjo çoi shume nga rrethuesit e qytetit të largohen nga rrethimi për te luftuar në frontin rus. Një ndër ata ishte edhe Ali Pashë Tepelena,[58] trupat toske të të cilit marshuan drejt Danubit ku iu dhanë një grusht të fortë ushtrive austriake[59] që po sulmonin Devletin.

Megjithë gjendjen e luftës në Devlet, Kara Mahmudi dhe rrethuesit e tij vazhduan qëndresën per 4 muaj te tjere. Kjo status quo do të prishej vetëm më 25 Nëntor, kur mbështetësit e Pashës nën Tahir Agë Jukën u rrebeluan dhe organizuan një sulm të papritur guerril në prapavijat e ushtrisë osmane. Kara Mahmudi, rezervat ushqimore të të cilit po mbaronin, e shfrytëzoi këtë rrevoltë për të dalë nga kështjella e Rozafatit dhe sëbashku me rrebelët shkodrane sulmoi ushtritë e Mehmet Pashë Çaushollit që ishin c’orientuar dhe trembur nga rrebelimi i Tahir Agës. Në luftimet që rrodhën, ushtritë rumeliase, shqiptare dhe boshniake u thyen dhe ç’organizuan. Mehmet Pashë Çausholli u kap i gjallë dhe iu këput koka nga malësorët e Shkodrës të cilët e çuan kokën e tij si trofe te Pasha Bushatlli. Ato pak anije që kishin ardhur për të rrethuar Shkodrën u tërhoqën në kaos pas kesaj fitoreje. Kara Mahmudi arriti të vendosë paqe dhe miqësi me kapudani vezirin e flotës osmane dhe me pashën e Bosnjes. Ish-armiqtë e Pashës që tashmë ishin bindur në mirësinë dhe forcën e tij, shkuan aq larg saqë sëbashku me popullin e Shkodrës t’i apelojnë Divanit osman që të falë Kara Mahmudin. Në të njëjtën kohë Kara Mahmudi lëshoi të gjithë të burgosurit që ai pati zënë nga ushtria e Mehmet Pashë Çaushollit, vezirit të Rumelisë dhe të tjerë.[60]

 

 

 

1.3  LUFTË KUNDËR INTRIGËS AUSTRIAKE

 

Gjatë kohës kur Kara Mahmudi ishte i rrethuar në Shkodër, Perandori Jozef II i Austrisë and Caresha Katerina II e Rusisë, arritën konsensus për të dëbuar popullsinë muslimane nga Evropa osmane. Si rrjedhojë, Rusia filloi agresionin e saj kundër Khanit tatar Shahin Girai dhe aneksoi Krimenë muslimane, ndërsa vejusha gjermane Katerina II deklaroi dëshirën e saj për të rindërtuar Bizantin dhe të vendosë nipin e saj, Konstandin Pavloviçin si perandor të tij. Kundër kësaj kryqëzate pankristjan, osmanët u detyruan që në 15 Gusht 1787 t’i shpallin xhihad Rusisë.[61]

Në kohën kur Kara Mahmudi ishte i rrethuar në Shkodër, spiunët ruse dhe austriak u munduan që të rekrutojnë sa më shumë dezertorë osmanli për në kampin e tyre. Duke përfituar nga pozita e dobët e Pashës shkodran, në fund të 1787 dhe fillim të 1788 perandori Jozef II u mundua më të gjitha mënyrat që ta blejë Pashën shkodran dhe komandantë te tjerë osmanli.[62] Austriakët e shihnin dezertimin e Kara Mahmudit në krahun e tyre si një shans për gjurulldi në Ballkan, që do t’u jepte mundësi të pushtonin Bosnjen. Por edhe rusët kishin skemat e tyre me Kara Mahmudin të cilin donin ta hidhnin në sulm kundër trupave osmane ne Greqi dhe Maqedoni. Për këtë arsye, spiunët austriak zbritën në Mal te Zi që në vitin 1787 dhe u munduan që të blejnë Pashain rebel të Gegërisë.

Përpjekjet austriake për ta kthyer Pashain shkodran në dezertor, dukej sikur po ndihmoheshin edhe nga armiqësia që sulltan Abdülhamidi I tregonte kundër tij. Nga kjo armiqësi edhe popullsia shkodrane po e humbte besën e saj në Pashën e tyre. Rrebelime kundër tij u panë në Shpuzë, Krujë etj, ku bejlerë shqiptar deshën ta rrëzojne atë me cdokusht.[63] Pashai shkodran  filloi të bëhej paranoiak me bejlerët dhe agallarët e tij nga Shkurti deri në Mars të 1788-es. Në 29 Mars 1788 ai ekzekutoi edhe Tahir Agë Jukën, veteranin e rrethimit te Shkodrës, pasiqë i fundit përgatiti një plot me Pashën e Bosnjes kundër tij.[64]

Duke parë gjendjen e tendosur në vend, austriakët iu afruan Pashës me shpresa te mëdha. Në Mars të 1788, ata edhe i dhuruan atij disa dhurata të shtrenjta. Një pistoletë dhe një shpatë. [65] Në 1787 kur ai fitoi mbi valiun e Rumelisë, Jozefi II i pati dhuruar 50.000 dukate dhe dhurata të tjera.[66] Për të rekrutuar Pashën, Austria dërgoi në Mal te Zi dhe në Shqipëri, kolonel Vukasoviçin që t’i premtonte atij pamvarësinë. Rusët gjithashtu udhezuan princ Ostermanin që të ngarkonte ambasadorin e tyre në Venedik A. Mordinovin që të mundohej të blinte Pashën. Në mbështetje të ketyre planesh, 2 spiunë, Ivan Oliveri dhe Savo Mirkoviçi u caktuan si emisarë që komunikonin me Pashën nëpërmjet priftit katolik – spiun te Venedikut, Padre Erazmos.[67] Megjithatë, rusët nuk patën sukses me Pashën, i ati i të cilit i pati masakruar ata në Greqi më 1770.[68]

Por me austriakët puna dukej ndryshe. Mendjelehti Jozef II kujtoi se mund t’a rekrutonte Pashën arnaut në kampin e tij. Në 29 Prill 1788 gazeta franceze “Courrier de l’Europe” raportonte sikur perandor Jozefi II kishte marrë letër nga Pasha, i cili i shprehte gadishmërinë për t’u kthyer në dezertor. Austriakët caktuan edhe një spiun të quajtur De Bronjar të negocionte me Pashën nga Prilli deri në Qershor të 1788. Në vizitën e tij finale më 15 Qershor 1788 De Bronjari me tre shoqëruesit e tij, patën disa ditë biseda të nxehta me Pashën rrebel. Ata e kërcënuan të fundit që të hapte Shkodren për ushtrinë e tyre nën Filip Vukasoviçin, perndryshe ata do të bombardonin qytetin.[69] Por Pasha që siç duket u ofendua nga kërcënimet austriake, në 20 Qershor 1788, pasiqë e percolli delegacionin në fjalë në fshatin Muriq jashte Shkodres, ekzekutoi De Bronjarin dhe spiunët që ishin me të. Trupat e tyre i hodhi në një gropë, ndërsa kokat e tyre, si dëshmi fotografike te besnikerise së tij ndaj Devletit, i çoi ne Stamboll.[70] Këshilltari Venedikas në Durrës, A.S. Markoni, i reportonte për këtë ngjarje Venedikut se Pasha i Shkodrës pasiqë i morri 20.000 zekina zyrtareve të Vjenes ua shkurtoi kokat dhe sëbashku me letrat e tija i nisi për në Stamboll, për të marrë faljen e sulltanit.[71]

Vrasja që Kara Mahmudi  bëri spiunëve austriak, ishte nje akt normal i një patrioti shqiptar dhe ajani musliman të shekullit të 18të që mbronte vendin e tij nga agresorët. Armiqtë kristjan bënin të njëjtën gjë për muslimanët që ata zinin. Eleminimi që Kara Mahmudi iu beri austriakëve, kishte lidhje edhe me poshtërsitë që ata po i bënin Shqiperise mbas shpine. Ata i kishin premtuar mbretit të Napolit Shqipërinë si shpërblim nëse ai do të kontribuonte 30.000 ushtarë kundër osmanëve. Kurse malazezëve ata i kishin premtuar në 1774 se “nëse territoret sërbe do t’u merrnin nga osmanët, zona e Zetës së Sipërme dhe të Poshtme, kalatë e Podgoricës dhe Zhabljakut dhe i gjithë territori i bregut të lumit Buna” do tu kalonte atyre.[72] Kjo dyfytyresi austriake dhe për më tepër tradita patriotike e familjes se Kara Mahmudit me osmanët e çuan atë qe të shperblente Jozefin II me këtë turpërim. Për më tepër, Pasha nuk i harroi kurrë paralajmërimet që koloneli austriak i pati dhënë atij në 1784 mbi planet ogurzeza austriake kundër Shqipërisë. Për këtë arsye, Eduard Creasy thotë me të drejtë se Jozefi II u tregua aq i trashë me Kara Mahmudin saqë te mos kuptonte që mos-bindja e Pashës ndaj sulltanit nuk mund ta bënte atë kurre tradhëtar të kombit dhe fesë së tij.[73]

Pas eleminimit të austriakëve autoriteti i Pashës u stabilizua jashtë mase në popullsinë e Shkodrës. Ata panë tek ai tanimë një ghazi të vërtetë që edhe pse rrebel ndaj khalifit të tij në Stamboll, i qëndronte sërisht besnik Dar-al-Islamit.

 

 

* *          *

 

Mirëpo Jozefi II që ishte ofenduar jashtë mase nga aktet e Pashës shkodran, u hodh në agresion të pandalshem kundër muslimanëve ballkanas. Në këtë agresion ai pati një mbështetje të madhe nga rajat lokale të cilat formuan banda dhe luftuan kundër rregjimit vendas osman.[74] Jozefi II sponsorizoi dhe shtyu banditët malazezë që të çojnë krye kundër Shkodrës. Për këtë kolonel Filip Vukasoviçi u dergua në Mal të Zi për të mobilizuar dhe armatosur banditët rajanë në luftë kundër Shkodrës. Vukasoviçi bleu armë në masë nëpër Ballkan, si në Senicë pranë Bosnies dhe rekrutoi ushtarë në mbarë Malin e Zi dhe zotërimet Venedikase per rrebelimin e planifikuar.[75] Përballë këtij agresioni Kara Mahmudi nuk qëndroi duar kryq. Ai marshoi kundër Shpuzes dhe dëboi që aty terroristët lokal dhe shefat e tyre austriak. Këto akte parandaluese ushtarake çuan misionin e Vukasoviçit në dështim. Një rrol të veçantë në këtë mes patën edhe intrigat ruse me vladiken Pjetër I i cili nuk favorizonte prezencën katolike austriake ne Malin e Zi ortodoks.[76]

Gjatë kohës kur Pasha shkodran ishte në luftë me austriakët, Devleti Osman u përball me një lufte dyfrontale nga austriakët dhe rusët. Në pranverë të 1788 ata humbën Bosnjën dhe Moldavinë. Aleksandër Ipsilanti, hospodari i Moldavisë i tradhëtoi osmanët në pikën më të vështirë të luftës së tyre.[77] Megjithatë në kohën kur Kara Mahmudi dëboi austriakët nga Shpuza, në Stambol, sulltan Abdülhamidi I vdiq. Ai u zëvendësua nga nipi i tij, Selimi III më 7 Prill 1789.[78] Duke qënë se Selimi III kishte qënë ne konflikt me xhaxhain e tij me parë, pas ardhjes së tij devleti pa ndryshime rrënjësore në administratë. Ai largoi sadrāzamin armiqësor të Pashës shkodran, Gazi Hasan Pasha dhe e zëvendësoi me Giritli Husein Pashën. Edhe Şeyhulislami[79] i cili e pati deklaruar Kara Mahmudin rrebel më parë u largua. Duke përfituar nga këto ndryshime në shtet, Kara Mahmudi ri-apeloi për falje në Portën e Lartë më 7 Mars 1789 dhe kërkoi leje për të luftuar kundër austriakëve dhe rusëve.[80] Në të njëjtin muaj, ai dergoi për hesap të tij 6.000 shqiptarë në ndihmë të Pashës së Bosnjes. Lëvizjes së tij rusët iu pergjigjën duke dërguar 3 luftanije nga Trieste kundër sanxhakut te tij, kurse austriakët nën gjeneral Laudonin dhe me rrebelët malazez dhe shqiptarë katolik po planifikonin të sulmonin Shkodrën.[81]

Për të shqyrtuar çështjen e Pashës shkodran, sulltan Selim III vendosi Şemsedin Beun si shqyrtues të cështjes, i cili e shpalli atë të pafaj. Sëbashku me faljen, ai u ricaktua Pasha i Shkodres ndërsa i vellai Ibrahim Beu, u gradua Pasha i Ohrit.[82] Me të marrë faljen, Kara Mahmudi urdhëroi për mobilizim total në sanxhakun e tij për të kryer xhihad kundër Austrisë në Bosnje. Ai lëshoi urdhëra për rekrutim të çdokujt në sanxhak për luftë. Kush nuk merrte pjesë në xhihad, duhej te paguante. Pasanikët 150 grosh për person, të tjerët nga 70, 50, 30 dhe 14 grosh për person. Edhe priftërijtë u urdhëruan të paguanin. Kush nuk i bindej urdhërit për xhihad ekzekutohej. Kështu që në 3 Shtator 1789 ushtria Bushatllie doli nga Shkodra[83] për tiu bashkangjitur xhihadit në Bosnie, kundër kryqëzatës austriake. Ushtarë shqiptare nga Gjakova, Peja, Prishtina dhe vise të tjera të Kosoves iu bashkuan ushtrisë së Pashës kur ajo arriti në Prizren për në rruge për Bosnje. Edhe nipi i Pashës, Mahmut Beu iu bashkangjit ushtrisë Bushatase me 500 ushtarë nga Durrësi.[84]

Ushtria shqiptare nën Kara Mahmudin arriti shume suksese ne Bosnje. Megjithatë pas rënies së Beogradit ato pesuan humbje. Kara Mahmudi u angazhua në frontin Austriak përgjate viteve 1789 dhe 1790. Por vdekja e perandor Jozefit II në 20 Shkurt 1790, dhe ardhja e Leopoldit të II në fronin Austriak, e çoi të fundit që të mundohet të evitojë luftën dhe të merret me rrevoltat në Hungari dhe problemet që i vinin nga Hollanda dhe Prusia.[85] Në këtë kohë sadrāzami Xhazairi Hasan Pasha vdiq, dhe u zëvendësua nga Veziri i Madh Sherif Hassan Pasha.[86] Duke qënë ballkanas nga Rusçuku i Bullgarisë ai u tregua mjaft miqësor me ajanet ballkanas.[87] Për këtë, pas marrjes së pushtetit, ai e gradoi Pashën shkodran me titullin vezir dhe i dhuroi ejaletin e Anadollit dhe 600 qese me flori për të financuar luftën në Ballkan.[88]

Shqiptarët morrën pjesë aktive në luftimet osmane kunder ruso – austrikëve përgjatë të gjithë vitit 1790. Në Shkurt të 1791 sadrāzami Sherif Hussein Pasha u vra me urdhër nga sulltani në Shumla dhe u zëvendësua nga Koxha Jusuf Pasha që filloi negociatat për paqe.

Pashallarët gegë dhe toskë shqiptar si Ali Pashë Tepelena dhe Kara Mahmud Pashë Bushati, morrën pjese aktive ne luftërat e frontit osman përgjatë viteve në fjalë dhe dhanë shembull të mirë trimërie. Kara Mahmudi luftoi kundër austrikave në Vidin në Maj të 1791 me 25.000 trupa.[89] Kurse Pasha i Toskërise, Aliu i Janines, luftoi kundër agresorëve rusë nën Princ Repninin në brigjet e Danubit, të cilëve iu rrezistoi edhe pse trupat e tjera osmane u mundën.[90]  Megjithatë marrëveshja e Sistovës e 4 Gushtit 1791 e çoi konfliktin osmano – austriak në përfundim. Kjo marrëveshje i dha fund edhe luftës se Kara Mahmudit me Austrinë. Ashtu si në Sistove, marrëveshja e Xhasit me rusët ne Janar 9, 1792 përfundoi konfliktin ruso – osman. Me këto marrëveshje osmanët humbën shume toka, si Krimenë, Oczakovin dhe Besarabinë. Megjithatë në frontin toskë, Ali Pasha mundi që pas kësaj lufte të shtrijë ndikimin e tij ne Toskëri dhe nipi i tij, Mehmed Pasha, që ishte zënë rob nga rusët në Rimnik u lirua.[91] Pasha i Shkodrës u kthye në Gegëri më Tetor të 1791 sëbashku me nipin e tij Mehmet Pashën dhe kunatin, Rustem Beun. Njerëzia fliste se ata kishin sjell pasuri të madhe nga fronti i luftës.[92]

 

 

 

1.4  RREBELIM DHE MARTIRIZIM

 

Mbarimi i luftës me austriakët dhe rusët nuk provoi i qetë për Kara Mahmudin. Edhe pse ai ishte falur nga Bāb-i Āli me kusht që të mos kryente më luftëra me pashallarët dhe bejlerët lokal, ai u detyrua që të ketë luftime të ndryshme në Mal te Zi dhe Shqipëri ne vitet qe rrodhën. Luftërat e tija u përqëndruan kundër terrorizmit malazez dhe banditërise lokale. Rrebelizmat e Kara Mahmudit nuk ishin unike për shtetin osman në këto kohë, që në historinë e tij njihen si periudha e disintegrimit. Duke qënë se shteti nuk kishte fuqi të sponsorizonte ushtritë e tij, u detyrua që të mbështetet jashtë mase në forcën e ajanëve lokal të cilët merrnin pjesë pothuajse vullnetarisht në luftërat osmane.[93] Si shpërblim për kontributin e tyre ata fitonin më shumë autoritet dhe pamvarësi në kohë paqeje. Paqja e Xhasit dhe Sistovës e ndryshoi situatën e ajanëve musliman ballkanas në mënyre drastike. Ali Pashë Tepelena psh. në këtë kohë kontrollonte shumicën e Shqipërisë Qëndrore dhe Epirin Jugor, nga Elbasani deri ne Gjirin e Korintit.[94]

Pasvanoglu Osman Pasha, një ajan boshniak që kaloi një pjesë të mirë të jetës së tij në Shqipëri, morri nën kontroll Vidinin në 1791 pas kthimit nga fronti osmano – rus. Duke qënë se pas paqes në fjalë, sulltan Selimi III toleroi terroristët sërb si Gjergj Petrovicin që të ktheheshin në Sërbinë osmane dhe të bëjnë terror mbi popullatën muslimane shqiptaro – boshniake, shumë jeniçerë dhe ajanë shqiptaro-boshniak te dëbuar nga Sërbia iu bashkangjitën veteranit musliman boshniak, Pasvan Oglluse, ne rrebelim të hapur kundër politikës së Portës së Lartë që po toleronte rajat te masakronin muslimanët e Serbisë. Si rrjedhojë, figura rrebele e veteranit islamik të luftës Pasvanoglusë, që iu dilte në krah shqiptaro – boshniakëve të dëbuar, morri ngjyrat e një heroi musliman ballkanas.[95]

Por pas viteve 1790 devleti osman kishte filluar të humbte autoritet edhe gjetkë përveç Ballkanit. Në Anadoll, Arabi, Egjipt, Siri dhe Irak, ajanë të fuqishëm dolën në skenë që injoruan pushtetin qendror osman. Në Egjipt dhe Irak, mamlukët dolën në skenë dhe dëbuan pushtetarët osman. Në Arabi, vahabitët ishin në rrebelim kundër devletit që nga ditët e Mehmet Pashë Plakut. Ndërsa në Siri jeniçerët shqiptarë dhe boshniak nën udhëheqjen e boshniakut Ahmed Xhezar Pashës kishin marrë vendin nën kontroll.[96]

Një fakt tjetër që çoi në disintegrim të Devletit në këto kohë ishte edhe reforma e Nizām-i Xhedidit (Urdhërit të Ri) të cilin sulltan Selim III filloi me ushtrinë. Reformat në fjalë antagonizuan jeniçerët dhe ulematë kundër sulltanit. Ata i panë këto reforma si anti-islamike[97] dhe e panë Selimin III si “kaurr” sulltan. Kundër këtyre reformash u rrevoltuan edhe shumë shqiptarë,[98] të cilët arritën kulmin e tyre ne vitet 1830, me kryengritjen panislamike të Mustafa Bushatit në Gegëri dhe Kapudan Husein Gradashqevicit në Bosnje.

Pasojë e mbarimit të luftës austro – ruse kundër osmanëve, ishte zhytja e Ballkanit nëpër gjurulldi dhe kaos social. Shfaqja e bandave të Xhelalive dhe Kërxhallive[99] që u krijuan nga veteranët e luftës në fjalë, çuan Pashën gegë të nderhyjë militarisht për të vënë rregull në sanxhakun e Gegënisë. Ai nënshtroi shumë pashallarë, bejlerë dhe rrebelë të Shqipërisë Qëndrore. Zonat e Shkupit, Dukagjinit, Prizrenit, Prishtinës dhe Ohrit erdhën nën sundimin e tij. Megjithatë fushatat e Kara Mahmudid krijuan shqetësim në Stamboll. Vetë anëtarë të familjes së tij, si i vëllai Ibrahim Bushati i Shkupit dhe i nipi Mehmet Pasha i Elbasanit i rrefuzuan këtë ekspansion të Pashës dhe kërkuan ndërhyrjen e Stambollit. Si rrjedhojë Bāb-i Āli (Porta e Larte) e hoqi Pashën shkodran nga posti i tij dhe e zëvendësoi me të vëllane, Ibrahim Pashë Bushatin. Ebu Bekir Pasha i Beogradid, që ishte edhe Bejlerbeu i Rumelisë në këtë kohë, u ngarkua më detyrë që të heqe Pashën nga posti. Në këtë fushatë, Ebu Bekiri u ndihmua nga Ali Pashë Tepelena, Ibrahim Pashë Vlora i Beratit, Xhafer Pasha i Shkupit, Mustafa Pasha i Krujes, Mehmet Pasha i Elbasanit dhe i vellai i Pashës, Ibrahim Pasha. Nje ushtri prej 40.000 ushtaresh marshoi kunder tij serisht.[100]

Si në një dézhà vu me luftën e 1787, edhe kesaj rradhe Kara Mahmudi i luftoi sulmuesit jashtë Shkodrës fillimisht. Më pas u mbyll në kështjellën e Rozafatit me 500 besnikë te tij, ndërsa trupat osmane rrethuan Shkodren ne 20 Gusht 1793.[101] Ne kete fushate, Ali Pashë Tepelena qe kishte ambicjet e tija per ekspansion ne Shqiperi dhe qe ne 1792 ishte Pasha me besnik i Portës së Lartë ne Shqipëri, dha kontributin me te madh kunder Pashës shkodran. Me bijtë e tij ai kishte arritur qe te shtypte cdo kryengritje ne Jug te Shqipërisë dhe Maqedoni, e për kete Bāb-i Āliu edhe e kishte shperblyer me postin e mirmiranit dhe te birit, Muhtar Pashës i dha Ohrin ne 1794, qe me pare i perkiste Ibrahim Bushatit.[102] Keshtu që në verë të 1793, duke udhehequr nje ushtri te madhe shqiptare te perbere nga musliman e te krishtere ai marshoi ne Toskëri kunder Korçes dhe Ohrit qe me pare ishin nen juridiksionin e Kara Mahmudit. Duke patur qellim qe te heqe kercenimin e Kara Mahmudid nga Toskëria, ai i beri pushtimet ne fjale me nje shpejtesi rrufe. Per kete pune sulltani edhe e shperbleu me titullin Asllan (Luan).[103]

Megjithate Pasha shkodran i qendroi rrethimit panosman per tre muaj. Ne 30 Nentor 1793, kur rrethuesit ishin te lodhur nga shirat dhe i ftohti i Shkodres, ne bashkepunim me popullin e Shkodres ai sulmoi rrethuesit. Si ne 1787, ushtaret shqiptaret dhe boshniake u gjeten te hutuar dhe te papergatitur nga sulmi i Gegëve te ashper, qe i detyruan ata te marrin arratine drejt Elbasanit.[104]

Pasha i Shkodres qe nuk donte te antagonizonte Bāb-i Āli-në sërisht i shkroi asaj ne fillim te 1794 mbi fitoren e tij, dhe kërkoi faljen dhe mirëkuptimin e Stambollit për këtë luftë. Ne letrën drejtuar Padishahut, ai e siguronte këtë per besnikerine e tij dhe ne te njëjtën kohë denonconte konspiracine qe pashallarët shqiptare kishin ngritur kunder tij per te justifikuar agresionin e tyre.[105] Bāb-i Āliu iu pergjigje kerkeses se Pashës rrebel, duke i kerkuar atij qe kete ceshtje tia shpjegonte Şeyhulislamit, Sadrāzamit dhe Kapudan Pashës (qe ishte miku i tij personal). Nje nga parakushtet qe Divani osman i dha faljes se Pashës, ishte qe ai te garantonte qe nuk do te sulmonte pashallarët e tjere ne te ardhmen, tiu kthente bejlereve dhe pashallareve pronat qe ai ua kishte marre me dhune, dhe te behej mbeshtetes i zbatimit te “Nizām-i Xhedidit” ne Pashallëk. Kara Mahmudi i’u pergjigje ofertes se Portes se Larte, dhe nje vit me vone, ne 10 Mars 1795 ri-morri zyrtarisht postet dhe titujt ne Shkodër. Pashallarët e Gjakoves, Prishtines dhe Krujes u vunë ne vartësinë e tij gjithashtu.[106]

Megjithë premtimet, Kara Mahmudi sulmoi serisht ne 1795 ne Prizren te Kosoves Tahir Pashë Rrotullarin, qe kishte hequr nga pushteti nipin e tij, Mehmet Pashën. Duke hyre ne Prizren ne krye te shume trupave shkodrane dhe nga Shqiperia Qendrore, ne Shtator te 1795 ai kreu nje beteje te pergjakshme ne qytet ku asgjesoi rrezistencen kosovare dhe instaloi nipin si mutesarrif. Fitorja e tij ishte kaq impresive, saqë peshkopi katolik i Prizrenit, Mazreku, donte ta krahasonte ate me Makabeusin biblik apo me Skënder Beun. Peshkopi ne fjale vinte ne dukje se Kara Mahmudi kishte grabitur shume serbe dhe u fajesonte ate per perdorues te politikes ‘përça e sundo’ në Kosovë kundër pashallarëve dhe bejlerëve lokal.[107]

Viti 1794, deshmoi ndryshime drastike ne historine e Ballkanit dhe te Evropës. Tamam si ne Amerikë nje dekade më parë me Xhorxh Uashingtonin, edhe ne France levizja rrevolucionare – apo anarshiste kunder status quosë monarkike botërore, çoi aventuriere si Napoleon Bonaparti që te kthejnë rroten e historise. Duke permbysur rregjimin monarkik ne France, rrevolucionaret e rinj tamam si Hitleri në Rajhun e Tretë gjerman, vendosen qe te eksportojne idealet e tyre neper Evrope. Nuk ka asnje fare dyshimi se perballe ketij eksporti te dhunshëm, monarkitë evropjane do t’u bashkonin qe te luftonin rrezikun e tyre vdekjeprures. Duke qënë se Mali i Zi ishte kthyer tashmë nga vladika Pjetër Njegoshi ne protektorat rus qe ndahej me Austrinë; ai perbente rrezikun me te madh te ekspansionit bonapartist në Itali. Duke dashur qe te jene te lirë nga kthetrat ruse ne Adriatik, francezët preferonin ta shohin Karadagun (apo Malin e Zit) pjese te Devletit Osman. Dhe padyshim që njeriu i vetmi qe ishte ne gjendje ta ndermerrte kete akt patriotik me Malin e Zi ishte Pasha i Shkodrës. Ne menyre qe ta kishin atë në anën e tyre, ambasadori francez ne Venedik, l’Aleman, kishte kerkuar nga Parisi qe te çonin nje keshilltar ne Shkodër. Sipas tij Shkodra kishte kerkuar te kishte kontakte me Francen qe ne 1786. Kerkesa e L’Alemanit u pranua dhe Parisi dergoi nje keshilltar ne Shkodër ne 1795.[108]

Ne Tetor të 1795 i debuari korsikan, Napoleon Bonaparti morri nen kontroll ushtrine franceze ne Paris, pas shtypjes me dhune të rrevoltës se monarkistëve. Pas kesaj aventure te suksesshme, ai nisi Luftërat Napoleonike qe planifikonin te pushtonin Italinë veriore. Por pushtimi i Italise mund te behej i mundur vetem nese francezet krijonin diversion ne Mal te Zi. Si rrjedhojë ne Maj te 1796 ata derguan shtate oficere dhe inxhiniere ne Shkodër nga Sllovenia[109] sëbashku me shtatë anije te ngarkuara me ushqime dhe arme,[110] per te ndihmuar Pashën shkodran që të riçlironte Malin e Zi.[111]

Kara Mahmudi që kishte planifikuar të çlironte Malin e Zi prej kohësh nga duart e vladikes, vendosi që të shkoj përpara me planet e tij në verë të 1796. Perpara çlirimit të Karadagut ai e paralajmëroi vladikën Pjetër Njegosh të rrinte jashtë konfliktit. Por vladika, si shërbëtor i bindur rus që ishte veproi ndryshe dhe mobilizoi fiset e egra malazeze kundër Pashës shqiptar. Gjurulldia pan-kristiane që ai lëshoi kundër Pashës u përkrah edhe nga fiset katolike shqiptare të Malësisë së Shkodrës (Malësia e Madhe), Kuçit, Piprit dhe Palabardhit. Venediku, Rusia dhe Austria qe e kishin halë në sy Kara Mahmudin dhe planet franceze, ndërhynë haptazi në konflikt duke nxitur dhe armatosur fiset malësore të rajave katolik dhe ortodoks kundër Pashës musliman.

Me mbështetjen franceze te siguruar, Kara Mahmudi sulmoi Malin e Zi në Korrik të 1796. Trupat shqiptare që numeronin 20.000 ushtarë sulmuan Malin e Zi në mënyrën e njohur shqiptare, duke u ndarë në tre divizione. Divizioni i parë sulmues i ushtrisë shqiptare komandohej nga Kara Mahmud Pasha, i vellai Ibrahim Pasha, Osman Pashë Kavaja, Hasan Pashë Tirana, Abdyl Bej Gucia dhe Jusuf Bej Dibra. Nipi i Pashës, Mehmet Pasha, Ahmet Pashë Elbasani dhe Hasan Bej Hoti, komandonin divizionin e dytë. Ndersa Osman Pashë Nikshiqi, Kapedan Selim Nikshiqi dhe Kapedan Murat Kolashini komandonin të tretin. Fiset malazeze u udhëhoqën në këtë rrebelim nga vladika Pjetër Njegoshi dhe Joko Radoniqi.[112]

Sulmi i parë i shqiptarëve kundër Karadagut nuk prodhoi rezultatet e pritura dhe ata nuk mundën që të hynë në Cetinje si në 1785. Këtë herë, fiset rajane malazezeve ishin armatosur dhe barrikaduar më mirë se më parë nga protektorët e tyre rusë dhe austriakë. Si rezultat shqiptarët pësuan shumë humbje dhe u detyruan të tërhiqen për në Shkodër. Por Bualli i Shkodrës, siç Kara Mahmudi e quante veten e tij, nuk mundi ti lejojë rajat e tij të shkonin pa u ndërshkuar. Për këtë ai organizoi një sulm të dytë kundër Malit te Zi pas dy muajsh, në Shtator. Këtë herë ushtria shqiptare u nda në 4 divizione të cilat hynë thellë në Cërna Gora (Mal te Zi), deri në fshatin e Krushës.[113]

Ushtritë shqiptare arritën në brigjet e lumit Morava në 8 Shtator të 1796 ku u ballafaquan me malazezët që rrinin në anën tjetër të lumit. Edhe pse u munduan që ti ndjekin malazezët, ata nuk patën sukses. Lufta e trupave shqiptare vazhdoi kundër malazezëve deri në 22 Shtator 1796 kur luftimet kaluan në Piper. Të ndarë në katër kollona, ata sulmuan malazezet duke brohoritur slloganet e zakonshme me tekbire të shqiptarëve. Por rajat, që e njihnin më mirë fushëbetejën e tyre arritën ti fusin shqiptarët në kurth, duke bërë sikur po largoheshin nga beteja. Pasiqë i rrethuan, ata i goditën shqiptarët për rreth 4 orë[114] në një betejë që vazhdoi për jetë a vdekje.

Kontigjenti i vogël i Kara Mahmudit që e kuptoi kurthin ku kishte rënë u terhoq në fshatin e Piperit. Aty ata pritën perforcime nga Ibrahim Pashë Bushati. Por ai nuk erdhi në kohë.[115] Të rrethuar ne mes te kurthit armik vetëm pak ushtarë të Pashës arriten që të thyenin rrethimin malazez. Ndërsa Kara Mahmudi sëbashku me komandantët e tij më të virtyteshem, u tërhoq në një kishe në lagjen e Palabardhëve. Aty të rrethuar siç ishin ata luftuan deri në vdekje. Kara Mahmudi ishte një nga ata shumë martirë shqiptarë që u kthye në shehid në këtë fund Shtatori 1796 / Rabi’ul A’ual 1211. Por përpara se të vdiste ai mendohet të ketë vrarë rreth 32 malazezë.[116]

Rajat malazeze arritën ta vrasin Buallin e Shkodrës pas luftimesh te përgjakshme. Pasiqe ai dhe ushtaret e tij me besnik kishin vdekur, malazezët u hodhen mbi trupin e pajetë të luanin gegë si hijena te uritura. Duke treguar instikte kanibaleske, vladika Pjetër I Njegosh nuk e trajtoi Pashën siç ai e pati trajtuar këtë në 1785. Por si kanibal i etur për kafka, ai ia këputi kokën Buallit shkodran dhe ia morri skalpin me vete.[117] Kjo ishte dhurata më e mirë që një anthropofag mund ti tregonte fisit të tij të egër. Për ta nderuar sektin e tij kanibalist dhe për ti përngjarë sadopak shenjtit ortodoks sllav, Ivan Groznit të Rusisë, vladika Petroviç e vendosi kokën e Kara Mahmudit në manastirin e Cetinjes.[118] Sir Gardner Wilkinson që vizitoi Cetinjen 50 vjet më vone e pa kafkën e Pashës të ngulur në murin e “kalasë së turqve.”[119] Trupi i pajetë i shehidit shqiptar u varros në fshatin Krushë pranë Podgoricës, ndërsa skalpi i tij u ruajt nga malazezët në muzeun e Cetinjes deri në fillim të Luftës së Parë Botërore.[120] Në Palabardh të Piperit, sëbashku me Kara Mahmudin vdiqën edhe katër oficere franceze. Ndërsa francezet nën Bonapartin po i sillnin Evropës vlerat e Liberté, Égalité, Fraternité-së, aleatët e tyre shqiptar me në krye Buallin shkodran, ishin në luftë me xhepat më të errët të kanibalizmit kokëngrënës sllav të Evropës.


[1] Emerimi ndaj Kara Mahmudit si Buall i Shkodres, eshte bere per 2 arsye:

  1. per ti dhene nje analogji paralele me termin Asllan (Luan) i Janines qe kishte Ali Pasha
  2. ishte vete Pasha Bushatlli sipas letres se Aleksandro Albergetit date 24 Janar 1786, qe e ka therritur keshtu veten e tij perpara ushtareve te Ahmet Kurt Pashës:

“… andate e dite al vostro Passa, che cosi fa quel Bufalo di Scuttari e che s’apparecchi per la primavera che vera di nuovo a salutarlo..”

[2] Ne kete shkrim, inicialet E.R. nenkuptojne datat sipas Eres Sone apo Era e Re, ndersa ato AH, nenkuptojne datat sipas Hixhretit te kalendarit Islamik

[3] Iluminizem

[4] B. Shehu, Ceshtje Shqiptare ne Vitet 30 te Shekullit XIX, Prishtine, 1990, fq. 36

[5] S. Shaw, History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, vol I, Harvard University Press, 1971, fq. 246

[6] A’yan, Encyclopedia of Islam, New Edition (EI, NE) p. 778

[7] H. Inalcik, in: Naff – Owen, Studies in Eighteenth Century Islamic History, Southern Illinois University Press, 1977, fq. 30 – 36

[8] B. Jelavich, Historia e Ballkanit, fq. 87

[9] M. Glenny, The Balkans, Nationalism, War and Great Powers, New York, 2000, fq. 23

[10] S. Frashëri, VI. Shqipëria nënë Tyrqitë. Shqipëria, Ç’ka Qënë, Ç’është e Ç’do të Bëhetë?, ribotim, Prishtine, 1989.

[11] J. Swire, Albania: The Rise of a Kingdom, New York, 1971, fq. 5

[12] J. Swire, op. cited, fq. 6

[13] Evlija Çelebi, Evlija Çelebi Sejjhatnamesi perkthim ne shqip: Shqiperia perpara tre shekujsh, Tirane, 2000, fq. 136 – 137

[14] S. Pollo & A. Puto, The History of Albania, London, 1981, fq. 95

[15] Karadagh, EI, NE, fq. 574 – 575

[16] Evlija Çelebi, op. cited, fq. 137

[17] S. Pollo & A. Puto, citet, fq. 95

[18] Historia e Shqiperise, Tirane, 1959, fq. 454

[19] N. Malcolm, cit, fq. 176

[20] Kara Mahmud Pasha, EI, NE, fq. 588

[21] Stavri Naci, Pashalleku i Shkodres nen Sundimin e Bushatllijve, Tirane, 1964, fq. 127

[22] S. Naci, fq. 127

[23] S. Naci, fq. 129

[24] W. Miller, The Balkans, Rome, 1908, fq. 406 – 408

[25] S. Shaw, fq. 258

[26] A.S.V. cons. di Durazzo, dt. 3/2/ 1784

[27] A.S.V. cons. di Durazzo, dt. 9/2/ 1784

[28] Ibid.

[29] Ibid. let. dt. 6/ 12/ 1784

[30] Ibid. let. dt. 1/ 3/ 1785

[31] Ibid. let. dt. 1/ 3/ 1785, fq. 286 – 287

[32] Shqiperia e Veriut ne Shek. XVIII [Letra te zev. Konsujve venedikas te Shkodres] [SHVSH XVIII], vol II: Leter e Jak Mark Sumes, 19 April 1785, fq. 211

[33] S. Naci, 156 citing Jovan Tomic in ibid.

[34] A.S.V. cons. di Durazzo, dt. 14/6/ 1785

“… alcuni Montenegrini sono stati in Scuttari ad’ inchinarsi allo stesso (Pasca), e giurarli sudditainza, nulla di meno gli disse ch’ aveva fatto giuramento andarli a visitare…”

[35] W. Miller, fq. 408

[36] A.S.V. cons. di Durazzo, dt. 28/6/ 1785

[37] S. Naci, fq. 153 – 159

[38] Ibid. fq. 168

[39] A.S.V. cons. di Durazzo, let. di A. Albergheti, dt. 24/1/ 1786, fq. 290

[40] Dh. Shuteriqi, Autore dhe Tekste, Tirana, 1977, fq. 89

[41] A.S.V. cons. di Durazzo, letter e padre Erazmo De Banjo, drejtuar konsullit Alesandro Albergheti, dt. 22/12/ 1785

[42] Cevdet Pasa, vol IV, fq. 97

[43] S. Shaw, vol I, fq. 258

[44] Cevdet Pasa, vol IV, fq. 98

[45] SHVSH XVIII, vol II: Letter of Jak Mark Suma, 2 April 1786, fq. 224

[46] Ne lidhje me kete ngjarje, antishqiptari francez dhe spiuni i Janines, Fransua Poquevilli qe vizitoi Shkodren ne shek. 19th, zhvilloi nje teori sipas te ciles thuhet sikur Kara Mahmudi te kete shpallur nje “Konfederate Ilirike” nen shembullin Skenderbegas. Megjithate kjo eshte nje perralle e pavertetuar nga dokumentat e kohes, por qe fatkeqesisht eshte pranuar si e vertete nga disa historiane te mevonshem.

[47] SHVSH XVIII, vol II: Letter of Jak Mark Suma, 2 April 1786, fq. 224

[48] Ibid Letter of Jak Mark Suma, 12 June 1786, fq. 230 – 231

[49] S. Naci, 177 citing J. Tomic, fq. 209 – 210

[50] Ibid. fq. 177

[51] A.M.P.R.J. doc. 678, section: Russo – Turkish Relations, S.N., fq. 293

[52] B. Petkovic in “Mahmud Bushatlija (1787 – 1796)”, fq. 211 – 215, S.Naci, fq. 180

[53] Historia e Shqiperise, 1959, fq. 440

[54] A.S.V. cons. di Durazzo, let. di A. Albergheti, dt. 16/6/ 1787, fq. 295

[55] A.M.P.J.R., Turko – Russian relations, dok. 332, dt. 5/ 16 December 1787, fq. 295

[56] Historia e Shqiperise, 1959, fq. 440

[57] B. Petkovic, fq. 217, S.Naci, 1964, fq. 192

[58] S. Naci, fq. 194

[59] E. Creasy, History of the Ottoman Turks, Beirut, 1961, fq. 500

[60] SHVSH XVIII, vol II: Letter of Jak Mark Suma, 30 November 1787, fq. 238

[61] Abd Al-Hamid I, Encyclopedia of Islam, fq. 63

[62] E. Creasy, History of the Ottoman Turks, London, 1878, fq. 430

[63] S. Naci, fq. 200

[64] A.S.V. cons. di Durazzo, let. di Marko Kabashi, dt. 16/4/ 1788, fq. 307

[65] A.S.V. cons. di Durazzo, let. di Marko Kabashi, dt. 11/5/ 1788, fq. 308

[66] N. Nikaj, fq. 120

[67] S. Naci, fq. 202 – 203

[68] Historia e Shqiperise, 1959, fq. 428

[69] S. Naci, fq. 205 – 206

[70] I. Zamputi, Il Settecento Veneziano e l’Albania, Trieste, 1941, fq. 78, in S.N. 1964, fq. 206

[71] A.S.V. cons. di Durazzo, let. di Anxhelo Stefano Markoni, dt. 25/6/ 1788, fq. 207

“…Oggi all’ore 22 capito una Brazzera da Boggiana, la quale sbarco un bravo, o sia Deli di questo comandante, e porto la nuova che Mahmut Passa di Scuttari dopo aver ricevuto da venti milla Secchini da quattro inviatti del General Imperial, che s’attrova a Monte Nerro, e gli fece a tutti tagliar la testa, e unitamente alle lettere spedir in Costantinopoli, per potersi procurare il perdono del suo Sovrano… “

[72] Historia e Shqiperise, fq. 442

[73] E. Creasy, fq. 430

[74] E. Creasy, fq. 430

[75] S. Naci, fq. 213

[76] Ibid, fq. 215

[77] S. Shaw, Between… p 32

[78] Selim III, EI, NE, fq. 133

[79] S. Shaw, Between Old and Neë, Harëard University Press, 1971, fq. 32 – 34

[80] Cevdet Pasa, vol IV, fq. 358 – 360

[81] S. Naci, fq. 215 – 216

[82] Ibid, fq. 216 – 217

[83] I. Zamputi, Il Settecento …, fq. 78, in S.N., fq. 217

[84] A.S.V. cons. di Durazzo, let. di A. S. Marconi, dt. 12/ 9/ 1789, fq. 218

[85] S. Shaw, Between… fq 49

[86] Sherif HASAN PASHA, EI, NE, fq. 253

[87] S. Shaw, Between… fq 49

[88] Cevdet Pasa, vol V, fq. 20

[89] SHVSH XVIII, vol II: Letter of Jak Mark Suma, 20 May 1791, fq. 243

[90] S. Shaw, Between… fq. 62

[91] Ibid, fq. 62 – 66

[92] SHVSH XVIII, vol II: Letter of Jak Mark Suma, 30 October 1791, fq. 246

[93] S. Naci, fq. 177

[94] S. Shaw, fq. 267

[95] Paswan-Oghlu, EI, NE, fq. 284

[96] S. Shaw, Between… fq. 221 – 227

[97] M. Maksudoglu, op. cited. fq. 204

[98] B. Shehu, Ceshtje Shqiptare… fq. 44

[99] Kerxhallite ishin veterane musliman te luftes, shumica shqiptare, te cilet pas luftes ruso – turke numeronin ne mijera. Pasiqe shumica e tyre vinte nga qyteti i Kerxhes, ata u njohen si Kerxhalli. Shumica e tyre u perqendruan ne Kosove dhe Maqedoni. Ata ishin luftetare te zote, por qe pas luftes ngelnin pa pune dhe si rrjedhoje rronin duke vene gjoba pasanikeve dhe rajave lokale, dhe duke sklaveruar femra serbe dhe gabele per nevojat e tyre. Disa kerxhalli me fame shqiptare ishin Karaplisi dhe Gushanac Alija.

Shiko: B. Shehu, Ceshtje Shqiptare… fq. 21

[100] S. Naci. fq. 228 – 229

[101] Historia e Shqiperise, 1959, fq. 452

[102] S. Shaw, Between… fq. 232

[103] I. Qafezezi, Historie e Ali Pashe Tepelenes, Bucharest, fq. 36 – 37

[104] Historia e Shqiperise, 1959, fq. 452

[105] S. Naci, fq. 234

[106] Ibid, fq. 234

[107] N. Malcolm, Kosovo a Short History, New York, 1999, fq. 176

[108] G. Casetllan, Histories des Ballkans, Paris, 1991 (Alb. translation), fq. 224

[109] Ibid, fq. 224

[110] S. Pollo & A. Puto, citet, fq. 98

[111] S. Naci, fq. 239

[112] Ibid, fq. 240

[113] Ibid, fq. 241

[114] Ibid. fq. 241

[115] N. Nikaj, fq. 123

[116] N. Nikaj, fq. 124

[117] W. Miller, The Balkans, fq. 410

[118] Edvin Jacques: The Albanians, an ethnic history from prehistoric times to the present, McFarland & Company, 1994, fq. 252

1,160 comments on “KARA MAHMUD PASHË BUSHATI BUALLI I SHKODRËS”

  1. clubgameb66club December 12, 2025

    Clubgameb66club? Sounds kinda sus, but not bad so far, a random internet friend gave it to me. If you are looking for a new place to burn some time, maybe it is you? Give it a try with this link: clubgameb66club

  2. 7betapp December 20, 2025

    Downloading the 7betapp now! Mobile convenience is a must. Hoping for a smooth and intuitive app. Give it a download at 7betapp!

  3. phlboss December 28, 2025

    Really insightful article! Seeing platforms like phlboss download apk focus on RTP (94.5%-98.2%!) and fair RNG is great for players. Skill-based games are a fun addition too – adds another layer of strategy!

  4. u888u888cool December 29, 2025

    U888U888COOL on .com, huh? Had some fun times there. Fair play and a smooth interface. Worth a peek. u888u888cool

  5. bizzo January 7, 2026

    Bizzo, Bizzo, Bizzo… where do I even begin? Huge selection of games and they actually pay out. Totally recommend! Go test your luck with bizzo

  6. chơi lottery 92 January 12, 2026

    Thinking about trying ‘chơi lottery 92’ since a local friend recommended it. Anybody had good experiences here? Learn more: chơi lottery 92.

  7. 7mcn macao February 4, 2026

    Need my 7mcn macao scores, y’all. This site legit for all things Macau sports? Tell me what’s good. 7mcn macao

  8. blaze 4 com February 4, 2026

    Blaze 4 com – not super descriptive, but I get the gist. If you’re looking for something fresh to gamble on, take a look. Check it out there: blaze 4 com

  9. game mèo lucky online February 4, 2026

    The ‘game mèo lucky online’ is nothing spectacular something interesting though to spend a little of the time. It’s easy to pick up and play. The user experience isn’t too shaby, why not give it a try game mèo lucky online.

  10. vipph1 April 4, 2026

    Trying to get that VIP status on PHWin51. Maybe this site can help me level up! Worth a shot, right? Check out vipph1

  11. 123blink April 4, 2026

    Alright, gotta say, 123blink surprised me. Quick payouts and responsive customer service. Put it on your radar, folks: 123blink

  12. 789ber April 4, 2026

    Giving 789ber a thumbs up! Good variety and the site runs well on mobile. Check it out for yourself: 789ber

  13. vqnd April 7, 2026

    QrjY

  14. vqnd April 7, 2026

    QrjY.)),..).”‘

  15. vqnd April 7, 2026

    QrjY

  16. vqnd April 7, 2026

    QrjY

  17. vqnd April 7, 2026

    QrjY

  18. vqnd April 7, 2026

    QrjY

  19. vqnd April 7, 2026

    QrjY

  20. vqnd April 7, 2026

    QrjY

  21. pbascoretoday May 6, 2026

    Interesting take on risk assessment! Seeing platforms like pba score today legit emphasize data & probability really shifts the game – transparency is key for informed betting, wouldn’t you agree? It’s about smart plays!

  22. AndrewSkymn July 1, 2026

    На письма не отвечают, щас будем звонить и орать матом… Кокаин купить да не вопрос, в мск для этого совсем не надо ехать, друг, просто ситуация непонятная и неприятная, раз магазин не заботится о своей репутации-то это уже сосем другое дело….

  23. AndrewSkymn July 1, 2026

    а че, под запрет попадает? вроде нет Кокаин купить Да уж дживики мощные…только наврятли они у него есть.Ладно будем ждать прояснений.мне тоже не платную не бесплатную не дал пробу.и заказ 50 на 50 отказался сделать.

  24. AndrewSkymn July 1, 2026

    Две дорожки для Сережки, Гашиш купить Отличный магаз

  25. AndrewSkymn July 1, 2026

    всё ровно будет бро! просто график отправок такой Кокаин купить Сказали в понедельник всем кто оплатил заказ отправят НОМЕРА!

  26. AndrewSkymn July 1, 2026

    Покупал как то в этом магазине реагента 1к10 помоему был у них примерно год назад.С доставкой,заказ делал тогда еще на сайте, получил реквизиты оплатил ждал отправки.И вот доставка пришла очень быстро.Качество товара было приемлемое.Очень хорошая консперация.Всем советую Бошки купить Спасибо за внесение ястности.

  27. AndrewSkymn July 1, 2026

    люди которые делают заказы через ВК по меньшей мере идиоты. Особенно когда ИМ самим что то предлагают. Бошки купить буду дальше с вами сотрудничать, надеюсь всегда так будете работать!)))

  28. AndrewSkymn July 1, 2026

    Как привило мелкие селлеры о конфиденциальности не думают, а потом с ними метоморфозы и происходят.. Гашиш купить мало того что неприятный опыт общения в гоме так и не денег не товару..

  29. AndrewSkymn July 1, 2026

    В таком же духе гоу) Гашиш купить “Думаю все угорали по детству Делали дымовушку “Гидропирит VS Анальгин”

  30. AndrewSkymn July 2, 2026

    Ну мы стараемся Мефедрон купить Я, лично, в первый раз сделал заказ ,в этом магазине- оформил(по аське) его безналично,(что очень удобно для меня,даже из дома не выходил),сутки прошли,был дан трек,через два дня,посылка была у меня в городе.Следил за ее перемещением на сайте курьера(опять же-не выходя из дома).

  31. AndrewSkymn July 2, 2026

    Максимально приятные впечатления оставляет у меня сотрудничество с сием трэйдером… Доставка никогда не занимала дольше недели, а однажды на самолете когда отправляли за ч\з 2 дня уже покоилась в руках :)… Гашиш купить покушать попробуй… и пиши сюда

  32. AndrewSkymn July 2, 2026

    и что теперь делать с заказом мне его оплачивать через терминал!? или.. Кокаин купить Запулил:$: ждёмс… отпишу…. Селер адекватный:voo-hoo:

  33. AndrewSkymn July 2, 2026

    Подскажите когда примерно вналичии будет JTE-907 Мефедрон купить длица окола часа очень даже не плохо

  34. HenrySof July 15, 2026

    kasyna akceptujД…ce paypal п»їKasyno Online Polska kod promocyjny total casino 2026

  35. DarrellBenue July 15, 2026

    bonus za rejestracjД™ bez depozytu 2026 п»їKasyno Online Polska gaminator kody bonusowe forum

  36. DanielSax July 16, 2026

    kasyno 777 opinie п»їKasyno Online Polska jak wyplacic pieniadze z bonusu sts

  37. JeffreyZer July 16, 2026

    kasyna na prawdziwe pieniadze п»їKasyno Online Polska darmowe spiny za weryfikacjД™

  38. JeffreyZer July 16, 2026

    totolotek kod bonusowy п»їKasyno Online Polska gry na pieniД…dze bez wkЕ‚adu finansowego

  39. JeffreyZer July 16, 2026

    real money online casinos п»їKasyno Online Polska gra z najwiekszym prawdopodobienstwem wygranej

  40. JeffreyZer July 16, 2026

    darmowe gry na automatach online п»їKasyno Online Polska jak dziaЕ‚a kasyno online

  41. JeffreyZer July 16, 2026

    gg bet bonus za rejestrację Kasyno Online Polska ile można przelać blikiem

  42. bl5555 July 17, 2026

    Hmm, chiến thuật tâm lý này hay đấy. Nhớ là dù trải nghiệm có đa dạng như bl5555 app, việc kiểm soát cảm xúc mới là bài học lớn nhất, các em ạ!

  43. JeffreyZer July 17, 2026

    billionaire casino 200 free spins п»їKasyno Online Polska jak grac w black jacka

  44. JeffreyZer July 17, 2026

    total casino zwrot pieniД™dzy п»їKasyno Online Polska freebet bez depozytu za rejestracjД™

  45. Kellyfar July 18, 2026

    Najlepsze kasyna internetowe kod promocyjny spin citytotal casino jaka gra najlepszaicebet kod promocyjnyЕ›mieszne gry karcianebetclic kod bonusowy

  46. Kellyfar July 18, 2026

    п»їKasyno Online Polska najlepsze automaty onlinejednorД™ki bandyta owocebooi casino kod bonusowycasino bez depozytu za sama rejestracjeice casino kod

  47. Kellyfar July 18, 2026

    п»їKasyno Online Polska betsafe bonus bez depozyturanking kasyn online w polscejackpot pl casinonajlepsze kasyno w holandiitotal casino ruletka

  48. Kellyfar July 18, 2026

    п»їKasyno Online Polska lemon casino loginggbet bonus za rejestracjД™kasyna online opiniepoker na pieniД…dzespin city casino no deposit bonus

  49. Kellyfar July 18, 2026

    Najlepsze Kasyna Online gry hazardowe za darmo onlinekasyno na pieniadzebonus za weryfikacje numeru telefonudarmowe spiny bez depozytu ukjak znaleЕєД‡ kogoЕ› po peselu

  50. Kellyfar July 19, 2026

    п»їKasyno Online Polska fc barcelona villarreal transmisjabetway bonus bez depozytunazwy do giermilioner kasyno bonus bez depozytuhell spin darmowe spiny

  51. Kellyfar July 19, 2026

    Najlepsze kasyna internetowe kasyno online z darmowym bonusem na startrobinhood bonus bez depozytukasyna bez depozytubeep casino bonuslucky lady charm

  52. Kellyfar July 19, 2026

    Najlepsze Kasyna Online blackjack online casino real moneyhit n spin casinokasyna platnosc smshell spin casino opinienv casino kod na darmowe spiny bez depozytu

  53. RonaldSlima July 19, 2026

    money train 2gierki lotto demo$1 blackjack onlinedarmowe free spiny bez depozytu total casinodarmowe gry slotowe Najlepsze kasyna internetowe

  54. RonaldSlima July 19, 2026

    nv casino darmowe spiny kody 2026spin city jak wyplacic pieniadzegonzo kasyno bonus 123vulkan vegas comage of the gods jackpot п»їKasyno Online Polska

  55. DavidShona July 19, 2026

    kasyno internetowe z bonusem sloty Casino Online Polska maneki casino kod promocyjny

  56. Jamesweabe July 21, 2026

    Casino Online Polska najlepsze kasyno na swieciebeeb beeb casinoblackjack online kasyno

  57. Jamesweabe July 21, 2026

    Casino Online Polska stare gry na telefongdzie mozna wygrac kaseenergy casino promo code 2026

  58. Jamesweabe July 22, 2026

    Casino Online Polska poker uklady kartlegalne gry hazardoweice casino kod promocyjny 2026

  59. Jamesweabe July 22, 2026

    Casino Online Polska book of raautomaty gry hazardowe za darmopistolo kasyno online

  60. Jamesweabe July 22, 2026

    Najlepsze nowe kasyna online losowanie na mikołajkijak przywrócić wiadomości smssloty online za darmo

  61. Henryappon July 23, 2026

    Darmowe spiny bez depozytu 2026 kasyno z minimalna wplata paysafecardjak założyć blika w telefoniepolskie kasyna online bez depozytu

  62. Vancelew July 24, 2026

    zaklady bukmacherskie paysafecard Casino Online Polska bonus za zaЕ‚oЕјenie konta

  63. Darylset July 25, 2026

    blackjack online simulatorggbet kod promocyjny bez depozytu п»їaktualne bonusy bez depozytu lemon casino promo code 2026

  64. Darylset July 25, 2026

    gry na prawdziwe pieniД…dze androidecopayz wpЕ‚ata sms kasyno online blik kasyno online energy

  65. Darylset July 26, 2026

    najlepsze gry total casinobob casino no deposit bonus kasyno online blik kasyno online polska waluta

  66. Darylset July 26, 2026

    spinamba no deposit bonusdarmowe automaty do gry slotu 6777 kasyno online opinie kasyno online natychmiastowa wyplata

  67. CharlesNit July 26, 2026

    lemon casino w co graćautomaty online bonus za registraci aktualne bonusy bez depozytu jak grac w automaty online

  68. CharlesNit July 26, 2026

    fire joker opinieblackjack online free play kasyno online opinie ice casino promo code 2026

  69. CharlesNit July 26, 2026

    vox casino kod promocyjny bez depozytuhit casino rzeszГіw kasyno online blik casino darmowy bonus

  70. CharlesNit July 26, 2026

    blackjack online simulator multiplayernajlepsze bonusy kasynowe п»їaktualne bonusy bez depozytu vulkan vegas kod promocyjny bez depozytu

  71. CharlesNit July 27, 2026

    legalne kasyno online w polscekarta podarunkowa paypal najlepsze kasyno na telefon hell spin bonus bez depozytu

  72. CharlesNit July 27, 2026

    mifinity co tolegalne kasyna online w polsce kasyno online blik game blackjack online

  73. CharlesNit July 27, 2026

    play blackjack online no moneyjak założyć kasyno internetowe kasyno online opinie bonus od depozytu kasyno

  74. CharlesNit July 28, 2026

    opinie o total casinoegt free slots kasyno online blik spiny bez depozytu 2026

  75. CharlesNit July 28, 2026

    total casino rejestracja przez bankblackjack online spielen kasyno online opinie slots palace opinie

  76. CharlesNit July 28, 2026

    gra lotto plinternetowe kasyno pl kasyno online blik pieniadze za rejestracje

  77. mydreamconsaiJet July 29, 2026

    Skip the small talk. On MyDreamCompanion AI you choose her look, her vibe, and the way she speaks to you — then chat any time, day or night, with a companion who remembers every detail. mydreamcompanions-ai.com

  78. mydreamconsaiJet July 29, 2026

    Skip the small talk. On MyDreamCompanion AI you choose her look, her vibe, and the way she speaks to you — then chat any time, day or night, with a companion who remembers every detail. mydreamcompanions-ai.com

  79. rape child July 31, 2026

    Hey I know this is off topic but I was wondering if you knew of any widgets I could add to my blog that automatically tweet
    my newest twitter updates. I’ve been looking for a plug-in like this for quite
    some time and was hoping maybe you would have some experience with something like this.
    Please let me know if you run into anything. I truly enjoy reading your blog
    and I look forward to your new updates.

  80. porn August 1, 2026

    I visited several web sites except the audio feature for audio songs current at this
    web site is actually superb.

  81. robinhoodbingoblog.com August 2, 2026

    This is a topic which is close to my heart… Best wishes!

    Where are your contact details though?

  82. nhà cái x88 August 2, 2026

    Fabulous, what a blog it is! This blog presents helpful information to us, keep it up.

  83. seks August 3, 2026

    Wow! This blog looks exactly like my old one!
    It’s on a entirely different subject but it has pretty much
    the same layout and design. Great choice of colors!

  84. Darwinnox August 3, 2026

    ile lat ma isamu Nowe kasyno online gry hot spot online za darmo bez rejestracji

  85. ChuckNossy August 4, 2026

    kasyno platnosc paysafecard Gry kasynowe Polska gates of olympus demo

  86. scam online August 4, 2026

    Heya! I realize this is somewhat off-topic but I needed to
    ask. Does operating a well-established blog such as yours take a massive amount work?
    I’m brand new to blogging however I do write in my diary on a daily basis.

    I’d like to start a blog so I will be able to share my own experience
    and thoughts online. Please let me know if you have any kind of recommendations or tips for brand new aspiring blog owners.
    Appreciate it!

  87. ChuckNossy August 4, 2026

    legalne polskie kasyno total casino Gry kasynowe Polska neon vegas logowanie

  88. WalterWab August 4, 2026

    kasyna akceptujД…ce paypal Gry kasynowe Polska vavada casino no deposit bonus

  89. zimerov ertover August 5, 2026

    Great post, you have pointed out some superb details , I as well believe this s a very great website.

  90. mcm168 August 5, 2026

    Hey! Do you use Twitter? I’d like to follow you
    if that would be okay. I’m definitely enjoying your blog and look
    forward to new updates.

  91. https://anonyig.com/en/ August 6, 2026

    To view Instagram highlights anonymously, you can use third-party tools like Instasaved and iGrab.

  92. PeterVof August 6, 2026

    verde casino jak wypłacić pieniądze Nowe kasyno online blackjack online yahoo

  93. PeterVof August 6, 2026

    casino za darmo Gry kasynowe Polska gry na prawdziwe pieniД…dze bez depozytu

  94. PeterVof August 6, 2026

    bonus bez depozytu bukmacher Nowe kasyno online odbiГіr dowodu osobistego poznaЕ„

  95. click here August 7, 2026

    Great site you have here but I was curious about if you knew of any community forums
    that cover the same topics talked about here? I’d really like to be a part of online community where I can get suggestions from other experienced individuals that share the same interest.
    If you have any suggestions, please let me know. Kudos!

  96. zplatform.Ai August 7, 2026

    Hello, of course this article is actually pleasant and I have
    learned lot of things from it concerning blogging.
    thanks.

  97. bokep online August 7, 2026

    I’m gone to inform my little brother, that he should also go to see
    this website on regular basis to obtain updated from
    most up-to-date news.

  98. Shanehyday August 9, 2026

    Najnowsze kasyna online w jakie sloty graćmr bet 50 free spins fire jokermaszyny hazardowe online za pieniądze

  99. email marketing solutions August 10, 2026

    I do not even know the way I ended up right here, however I believed this submit was once great.
    I don’t understand who you’re but definitely you are going
    to a well-known blogger in the event you aren’t
    already. Cheers!

  100. Sugar Reset reviews August 10, 2026

    Hey! Do you use Twitter? I’d like to follow you
    if that would be okay. I’m absolutely enjoying your blog and look forward to new updates.

  101. Michaelademi August 10, 2026

    Nowe kasyno online 21 com casinobonus powitalny kasynobetonred darmowe spiny

  102. Michaelademi August 10, 2026

    Aplikacja online kasyno czy w polsce jest legalne kasyno onlinekasa bez depozytudragon slots bonus bez depozytu

  103. Timothyclups August 10, 2026

    Aplikacja online kasyno kasyno online darmowe spiny bez depozytuhit casino lublinfreebet without deposit

  104. Timothyclups August 10, 2026

    Najnowsze kasyna online darmowe kasyno bez depozytu 2026kasyno online doЕ‚adowanie smswatch me win casino bonus bez depozytu

  105. Timothyclups August 10, 2026

    Najnowsze kasyna online bonus darmowe spiny vavadakasyno wplata 10 zlemeritos banditos esea

  106. RandallSwolf August 10, 2026

    Где купить альфа пвп Вейп с тгк Трамадол купить в москве

  107. Juliankaw August 11, 2026

    Aplikacja online kasyno colin masters darmowe spinykasyno live onlinetotal casino limity czasowe

  108. Juliankaw August 11, 2026

    Gry kasynowe Polska kasyno online automaty za darmokasyno online depozyt 5 zlwoo casino kod promocyjny bez depozytu

  109. Juliankaw August 12, 2026

    Nowe kasyno online kod bonusowy totolotekdarmowe spiny na startgry o pieniД…dze

  110. Juliankaw August 12, 2026

    Kasyna z niskim depozytem ggbet 50 free spinsgry hazardowe online za prawdziwe pieniadzekasyna online pl

  111. Juliankaw August 12, 2026

    Nowe kasyno online free spins casinogry przez internet na pieniД…dzesalon gier bielsko

  112. Manuelcep August 12, 2026

    Гашиш москва Гашиш москва Купить лирику без рецепта

  113. Charleszex August 13, 2026

    Где купить героин Вейп с тгк Закладка соли

  114. สมัคร UFA168 August 13, 2026

    What’s up, all is going well here and ofcourse every one is sharing facts,
    that’s actually fine, keep up writing.

  115. Richardpet August 13, 2026

    Купить гашиш марихуану мефедрон бошки Закладка соли Наркошопы ссылки

  116. DavidFoele August 16, 2026

    maszyny na telefon za prawdziwe pieniadze kasyno z wplata paysafecard jak ustawić słownik w telefonie

  117. webpage August 16, 2026

    Hi i am kavin, its my first occasion to commenting anywhere,
    when i read this piece of writing i thought i could also
    create comment due to this sensible piece of writing.

  118. Patrickunimb August 17, 2026

    cat casino no deposit bonus – https://masztwolnosci.pl lemon casino bonus bez depozytu za rejestracjД™

  119. Patrickunimb August 18, 2026

    lista legalnych kasyn w polsce – https://misema.com.pl jakie kasyno internetowe polecacie

  120. Patrickunimb August 18, 2026

    bison casino kody na darmowe spiny 2026 – https://myfirstpoison.pl totalizator sportowy casino

  121. Patrickunimb August 18, 2026

    the most beautiful woman in the world – https://rusandhomes.com lol sprawdzanie graczy

  122. JosephMog August 21, 2026

    automaty barowe za darmokasyno z blik kasyno depozyt blik casinia bonus bez depozytu

  123. JosephMog August 21, 2026

    texas hold emnajwyЕјsza liczba na kole ruletki п»їkasyno depozyt 20 zl kasyna bonusy bez depozytu

  124. Orlandoelova August 22, 2026

    do ktorej godziny mozna wyslac lotto10€ no deposit bonus kasyno depozyt blik przelewy24 metody płatności

  125. dreamph August 23, 2026

    The geopolitical shift described is a perfect example of how external technological and economic forces destabilize established systems. Understanding these dynamics is crucial for modern risk modeling and adaptation. For a look at how high-stakes systems operate, you can explore dreamph com. dreamph com

  126. Frankbeest August 23, 2026

    las vegas stripgry z rejestracjД… п»їkasyno depozyt 20 zl unibet kasyno bez depozytu

  127. DanielDon September 3, 2026

    5€ minimálne vkladové kasína casino vklad mobilom top online casino games

  128. Kevinareri September 3, 2026

    no deposit bonus 10 € casino vklad mobilom ovocne automaty hry zdarma

  129. ErnestDrary September 4, 2026

    gdf casino no deposit bonus casino dobitie cez sms zГЎbavnГ© hracie automaty

  130. Andrewsturo September 4, 2026

    superlines casino login casino vklad mobilom hrat hracie automaty zadarmo

  131. Andrewsturo September 4, 2026

    casino bonus bez vkladu 20 eur casino vklad mobilom bonusy bez vkladu 2026

  132. Andrewsturo September 4, 2026

    hracie automaty sturovo ruleta online zadarmo stiahnut hru hracie automaty

  133. Normanaroma September 4, 2026

    dneЕЎnГ­ casino bonus casino vklad mobilom vГЅhernГ­ automaty hra zdarma

  134. Normanaroma September 5, 2026

    automaty online symulator casino vklad mobilom casino s ceskou licenci

  135. Normanaroma September 5, 2026

    hraj hry zdarma automaty casino vklad mobilom hry na hracie automaty

  136. MatthewCoown September 5, 2026

    gaminator 777 gry kasyno sloty darmowe automaty kasyna z niskim depozytem dobre polskie kasyno online

  137. MatthewCoown September 6, 2026

    kasyno online darmowe spiny bez depozytu za rejestracjД™ Kasyna z minimalnym depozytem kasyno online z natychmiastowa wyplata

  138. ck777betlogin September 6, 2026

    Finally found a platform that does not lag during peak hours. The login process is seamless and I got my bonus right away. Great vibes all around at ck777betlogin

  139. Williamshuse September 6, 2026

    blackjack online card counter casino vklad mobilom turbo automati zdarma

  140. RobertSip September 6, 2026

    betway live casino games casino vklad mobilom playfortuna no deposit bonus

  141. RobertSip September 6, 2026

    slovenske hraci automaty zdarma 4 valcove ruleta online zadarmo online casino 1 €

  142. RobertSip September 6, 2026

    hracie automaty zdarma hunster dream casino vklad mobilom online casina na slovensku

  143. Michaelzed September 6, 2026

    gra na prawdziwe pieniadze Gry kasynowe Polska bukmacherzy z freebetem

  144. Isaiahdum September 7, 2026

    купить экстази бошки гашиш в эмиратах Купить Кокаин

  145. 311jiliparkcasino September 7, 2026

    I’ve tried a few platforms lately but this one really stands out. The games are smooth and the payouts are fair. Highly recommend checking out 311jiliparkcasino for a great experience.

  146. KennethSWege September 7, 2026

    hrat casino online https://argus-po.sk automaty cez kredit online

  147. KennethSWege September 8, 2026

    how to play live casino online https://alphotography.sk hracie automaty zdarma hunters 2

  148. MatthewTyday September 8, 2026

    купить экстази бошки гашиш в эмиратах Купить Кокаин

  149. KennethSWege September 8, 2026

    quatro casino 700 free spins https://korculkovo.sk automaty online za penize

  150. KennethSWege September 8, 2026

    casino za penize https://korculkovo.sk nove casino bonus za registraciu bez vkladu

  151. KennethSWege September 8, 2026

    doublestar casino bonus bez vkladu https://asylum94.com 333 free spinov

  152. GeorgeGluby September 8, 2026

    купить бошки москва https://omskkupit.xyz купить наркотики онлайн сайт купить марихуану

  153. Dennisbessy September 8, 2026

    sizzling hot automaty online https://profimontaze.sk 7€ bonus casino slovensko

  154. ShaunClats September 8, 2026

    где можно купить лирику без рецепта Купить мефедрон можно купить лирику без рецепта купить коноплю мощную

  155. ShaunClats September 8, 2026

    купить гашиш соли Купить мефедрон купить канабис купить трамадол без рецепта в аптеке

  156. ShaunClats September 8, 2026

    можно купить наркотики Купить мефедрон купить наркотики цена купить марки лсд

  157. RobertAlels September 8, 2026

    hracie automaty zdarma joker 81ako hraЕҐ ruletu v online kasГ­ne online casino bonus bez vkladu imagine live casinoWhich game gives real money online

  158. LouisSnile September 8, 2026

    free bonus bez depozytu777 co oznaczaautomaty do gry na pieniadze Najlepsze Kasyna Online kasyno pieniadze na start bez depozytuzasady gry w koЕ›cidarmowe gry hazardowe maszyny

  159. RobertAlels September 9, 2026

    automaty zdarma crazy fruitcasino google pay OvocnГ© hracie automaty zadarmo super bonus slot machinepromo kГіdy casino bez vkladu

  160. DavidJanny September 9, 2026

    купить закладку мефедрона Купить мефедрон где продают гашиш купить кокаин онлайн

  161. RobertAlels September 9, 2026

    casino m platbaroyal casino live chat п»їnajlepЕЎie online kasГ­no volne tocenia za registraciuWhat casino games can win real money

  162. DavidJanny September 9, 2026

    где купить мефедрон Купить мефедрон телеграм мефедрон купить амфетамин

  163. LouisSnile September 9, 2026

    kod promocyjny ggbetBetsson darmowe spinyjednorД™ki bandyta za darmo bez logowania owoce Aplikacja online kasyno bonus bez depozytu kasyno 2026vulkan vegas opinie forumkody na darmowe spiny lemon casino

  164. RobertAlels September 9, 2026

    paysafecard casino bonushracie automaty na stiahnutie zadarmo do mobilu KasГ­na s minimГЎlnym vkladom 20 eur hracie automaty zdarma jackpot 60005 valcove automaty zdarma

  165. RobertAlels September 9, 2026

    online automaty z free bonus 10casino online 2026 п»їnajlepЕЎie online kasГ­no online casino slovensko 10 euro gratis bez prvej pladbyfree spiny dnes bez podmГ­nek

  166. RobertAlels September 9, 2026

    online casinos blackjack don shuffleblackjack 21 online free online casino bonus bez vkladu kasino vo vreckuautomaty online zdarma hry

  167. RobertAlels September 9, 2026

    casino bonus 5quatro casino registracia casino vklad mobilom smart live gaming casinohracie automaty zdarma poker

  168. DavidJanny September 9, 2026

    купить соль наркотик Купить мефедрон лирика 300мг купить модафинил купить

  169. LouisSnile September 9, 2026

    ice casino bonus 100zl100 zł bez depozytu bonus casinoDolly Casino wyplata Kasyno Bonus bez Depozytu za Rejestracje casino online bonus bez depozytu za rejestrację polskajak grać w ruletkę żeby wygraćkasyno internetowe ranking

  170. DavidJanny September 9, 2026

    телеграм купить меф Купить мефедрон дмт купить купить соли мефедрон

  171. Garment manufacturing is the process of producing clothing and apparel, starting from
    fabric selection and pattern cutting through
    stitching, finishing, quality
    Read more

    Marketing Advertising and Sales

    +2

    What is Digital Marketing Agency?

    Asked by ChristopherLaureagp8671

    A digital marketing agency gives you the option of using one company to handle all of your internet marketing chores.
    If your staff specializes in one or two ar
    Read more

    Definitions

    What is the defination of outsourcing in business?

    Asked by Karanpreetsinghgp8225

    What Is the Definition of Outsourcing in Business?
    Outsourcing in business is the practice of hiring an external company or professional to perform specific tas
    Read more

    Definitions

    What does ACW mean?

    Asked by Anonymous

    ACW stands for Actual Cash Value. It refers to the current
    value of an item after accounting for depreciation due to age, wear, and condition. In insurance,
    ACW
    Read more

    Business & Finance

    +2

    What is difference between trade show from consumer show?

    Asked by Anonymous

    A trade show is mainly designed for industry professionals, businesses, suppliers, and buyers to network, discover products,
    and build business relationships. A
    Read more

    Definitions

    +1

    What is the definition of life safety?

    Asked by Anonymous

    The meaning of the word safety is: Not being in danger or being a
    danger for others. We are all aware that if we drive our car, we have
    to follow the rules and
    Read more

    Definitions

    Wood boxes are called what?

    Asked by Anonymous

    crates

    There are all kinds of wood boxes. There are wood jewely boxes, wood
    crates, wine crates, wooden shipping boxes, wooden cigar boxes and many
    more.

    Also visit my page :: procerin reviews; http://flipy.cz/index.php?title=Useful_Cash_Advance_Advice,_Suggestions,

  172. RobertAlels September 9, 2026

    hrat automaty zdarma book of fracasino bonus 10 casino bonus bez vkladu hracie automaty online zadarmo bez registraciekasГ­no bez vkladu

  173. DavidJanny September 9, 2026

    лирика 300 мг купить Купить мефедрон соль меф купить купить марихуана бошки экстази

  174. LouisSnile September 9, 2026

    gry maszyny 77777 za darmokasyno darmowe spiny za rejestracjД™darmowe 20 zЕ‚ na konto wpЕ‚ata paysafecard kasyno kasyno paysafecard 20zЕ‚hit n spin casino no deposit bonuskasyno internetowe 2026

  175. RobertAlels September 9, 2026

    casino 10 euro depositslovenske online casino bonus bez vkladu casino bonus bez vkladu sizzling blaze demobest real money online casinos

  176. WalterBloma September 10, 2026

    kasyno gry automaty za darmokasyno internetowe ruletkabetonred kasyno bonus bez depozytu kasyna z niskim depozytem kasyno internetowe bez depozytuautomaty na pieniadzeLemon Casino bonus bez depozytu

  177. BradleyTroge September 10, 2026

    Jakie sД… fajne kasyna online w Polscekasyna z darmowymi spinami bez depozytudarmowe spiny za rejestracje polska metody pЕ‚atnoЕ›ci w kasynach online total casino ruletkakod na darmowe spiny nv casinodarmowe 100 zЕ‚ za rejestracjД™

  178. Joshuasnize September 12, 2026

    online casino zadarmo7sultans casino loginonline live ruleta hracie automaty za realne peniaze casino bonus bez vkladu 10€europa casino 10 € bonus

  179. Joshuasnize September 12, 2026

    olybet vstupny bonuscasino s nГ­zkГЅm vklademslot casino online kasГ­na s minimГЎlnym vkladom 1 eur casino respect vranov nad topДѕou fotkyhrat automaty online zdarma bez registrace

  180. Joshuasnize September 12, 2026

    hracie automaty hrat zdarma sizzling hotautomaty joker 81 zdarma3 valcove automaty zdarma kasГ­na s minimГЎlnym vkladom free spiny utorokcasino bez overenia

  181. Joshuasnize September 12, 2026

    online casino za peniazehra za peniazehry za penГ­ze п»їonline kasina slovensko automaty zdarma bez obmedzenГ­urobiЕҐ ruletu s obrГЎzkami online

  182. Joshuasnize September 12, 2026

    no deposit 5 eurolive casino betwaycasino online princess casino free spiny za registrГЎciu casino 1 euro deposit bonusonline automaty zdarma

  183. Joshuasnize September 12, 2026

    gametwist kasino slots hracie automaty zdarma funstageonline automaty s bonusom bez vkladunajlepsie slovenske online casina kasГ­na s minimГЎlnym vkladom What online casino lets you cash out instantlycasino zadarmo tocenia

  184. Joshuasnize September 12, 2026

    automaty online zdarma hryfree spiny casino bonus bez vkladuunibet live casino kasГ­na s minimГЎlnym vkladom 10 eur nejlepЕЎГ­ automaty onlinenajlepsze automaty online

  185. WalterAcumn September 12, 2026

    7 € no deposit bonuszahranicne casino pre slovakov3valcove automaty zdarma ultra hot nove online kasína how to play live casino onlineruleta online app

  186. WalterAcumn September 13, 2026

    hracie automaty bez registraciepop slot bonusautomaty online zdarma 81 kasГ­na s minimГЎlnym vkladom 10 eur automaty online bez registraciefrancГєzska ruleta online

  187. WalterAcumn September 13, 2026

    automaty zdarma hrajЕҐ zdarmaako hraЕҐ online casino za peniazeautomaty zdarma casino 81 hracie automaty za realne peniaze automaty zdarma sizzling hot turbohry na mobil zdarma automaty

  188. WalterAcumn September 13, 2026

    jls casino bratislavanejlepЕЎГ­ online automatyWhat is the best no deposit casino bonusy casino dnes hracie automaty the mummy 27 linie21 blackjack online

  189. WalterAcumn September 13, 2026

    1€ minimálne vkladové kasínaonline casino blackjackonline automaty bonus za registraci vstupny bonus za registraciu najlepsie zahranicne online casinozahranicne online casino bonus bez vkladu

  190. WalterAcumn September 13, 2026

    blackjack online with friendsautomaty multi lotto onlineonline blackjack slovakia hracie automaty za realne peniaze What is the golden rule of gamblingonline casino vklad cez sms min 5€

  191. Jameslet September 14, 2026

    п»їonline kasina slovensko hrГЎt automaty zdarma bez registrace sizzling hot de luxecasino respect vranov nad topДѕou fotky

  192. Jameslet September 14, 2026

    bonusy casino dnes nove casino slovenskohracie automaty sizzling hot

  193. Jameslet September 14, 2026

    nove online kasГ­na koleso stastia onlinenovГ© online casino s ДЌeskou licencГ­

  194. ThomasTed September 14, 2026

    online hry vyherne automatyboo casino bonus nove online kasína online výherné automaty1€ minimálne vkladové kasína

  195. ThomasTed September 14, 2026

    500 free spinovhracie automaty zdarma hunters 2 nove online kasГ­na online casino uvГ­tacГ­ bonuspoker online slovensko 2026

  196. ThomasTed September 14, 2026

    hry na mobil zdarma automatyautomaty kajot zdarma online ako si vybrat online casino hracie automaty online zdarma kajotneviditeДѕnГЅ priateДѕ ruleta online

  197. Kennethbit September 14, 2026

    slovmatic bonusovy kodfree blackjack online practice hracie automaty zdarma kajot 81 hracie automaty freeonline casino real money

  198. Kennethbit September 14, 2026

    sazka free spiny zdarmastГЎhnout automaty zdarma hracie automaty zdarma kajot 81 online casino bonus za registraciunine casino recenze

  199. Kennethbit September 15, 2026

    live casino no deposit7sultans casino login ako si vybrat online casino volne spiny dneshrГЎt automaty zdarma bez registrace 81

  200. Kennethbit September 15, 2026

    gametwist gratis bonuszahrat automati zdarma vstupny bonus za registraciu free spiny bez vkladu sknovГ© ДЌeskГ© online casino

  201. Kennethbit September 15, 2026

    fortuna casino je spoДѕahlivГ©online casino bonus bez vkladu dnes ako si vybrat online casino zdarma automaty 81hrat zadarmo automaty

  202. Kennethbit September 15, 2026

    4 kings casino and slotsruleta online s menami ako si vybrat online casino hracie automaty zdarma bez registrГЎcieautomaty 81 multiplay zdarma

  203. Kennethbit September 15, 2026

    hracie automaty zdarma bez registruonline casino recenzia Mobilné kasíno pre Slovákov hracie automaty online bez stahovania sizzling7 € no deposit

  204. Kennethbit September 15, 2026

    pa casino reviewscasino 5 € deposit online kasina slovensko free spiny na mdzruleta online casino

  205. Kennethbit September 15, 2026

    online casino s rГЅchlymi vГЅplatami slovenskofortuna casino prihlaseni п»їonline kasina slovensko automaty kasino zadarmobison battle slot

  206. RichardBoync September 15, 2026

    online kasino slovenskГ© bingo no deposit bonus cz casino bez vkladu Hry online za peniaze mister x casino no deposit bonus casino bonus 10 euro

  207. Kennethbit September 15, 2026

    kajot bonus 5 eurako zГ­skaЕҐ free spiny ako si vybrat online casino kajot sk online automatyhracie automaty zdarma sk

  208. Kennethbit September 15, 2026

    monacobet promo kodice casino online п»їonline kasina slovensko no deposit 5 euronove hry automaty

  209. Kennethbit September 15, 2026

    stiahnut hracie automaty zadarmoautomaty hry zdarma criss cross casino free spiny za registrГЎciu online sk casino bonus za registraciautomaty admiral zdarma

  210. BrittBeera September 15, 2026

    pa casino reviews najlepЕЎie kasГ­no online ruleta
    gaminator casino hrací automaty 5€ bonus casino hraci automaty zdarma mega joker Navod ako hrat automaty kajot bonus 5 € diamonds live casino
    hracie arkadove automaty novГ© automaty zdarma

  211. Kennethbit September 16, 2026

    best real money online casinosplay blackjack online casino vstupny bonus za registraciu tipos hry hraci automaty zdarmablackjack online free with friends

  212. BrittBeera September 16, 2026

    hracie automaty apolo hry 25 € no deposit
    new online casinos 2026 blackjack online free for fun casino hry zdarma automaty Ako hrat automaty casino online slot machine hry casino automaty zdarma
    casino bonus za registrГЎciu bez vkladu 2026 ruleta ЕЎЕҐastia online hra

  213. Kennethbit September 16, 2026

    online casino 2 euro depositspinia casino bonus za registrГЎciu kasГ­na s minimГЎlnym vkladom top casino slovenskocasino online paysafecard

  214. BrittBeera September 16, 2026

    blackjack online multiplayer hracie automaty zdarma kajot 81 multiplay
    free spiny za dnes bomby hracie automaty automaty zadarmo online bez registrace Kasino s vkladom od 1 eur kingneptunes online casino casino hry za peniaze
    star casino bonus bez vkladu casino bonus s nГ­zkym wageringom

  215. Kennethbit September 16, 2026

    live casino s dealermi online slovenskomultiplay 81 zdarma hracie automaty zdarma kajot 81 online kasina skcazimbo casino no deposit bonus

  216. BrittBeera September 16, 2026

    online automaty hry zdarma live banco casino
    spiny zadarmo bez vkladu casino 1 € deposit automaty hry zdarma sizzling hot Free spiny bez vkladu dnes bonusy casino 2026 vulkanbet 25 € no deposit
    slot automaty zdarma live casino partners

  217. DerekGom September 16, 2026

    заказать кокаин купить бошки москва Купить Мефедрон купить амф купить меф гашиш где купить наркотики
    мефедрон тг наркошоп купить купить трамадол в городеhttps://maryinkakupit.xyz где купить лирику трамадол капсулы 50 купить

  218. Mattheweffop September 16, 2026

    admiral casino online sk promo kodlive casino login casino free spiny za registrГЎciu wild stars81 automaty zdarmahracie automaty zdarma kajot 81 multiplay

  219. Mattheweffop September 16, 2026

    hracie automaty zdarma triple wild sevenonline vyherne automaty kasГ­na s minimГЎlnym vkladom 5 eur sk casino narodeninovy bonusfree hracie automaty online smiling joker 2

  220. DerekGom September 16, 2026

    сайт закладок наркотики купить наркотики интернет магазин Купить Мефедрон меф где купить купить гашиш шишку купить кокаин мефедрон
    купить шишки бошки сайт купить наркотики сайт купить гашишhttps://nikolskoekupit.xyz героин купить цена трамадол таблетки где купить

  221. Mattheweffop September 16, 2026

    blackjack online sitesjuicy vegas casino no deposit bonus codes 2026 hracie automaty zdarma kajot 81 automati zdarma vyhernifortuna casino sk online casino

  222. Mattheweffop September 16, 2026

    najlepЕЎie online casino slovenskofree spiny sk casino vstupny bonus za registraciu free spiny zadarmo za registraciucasino eu bonus bez vkladu

  223. DerekGom September 16, 2026

    конопля купить купить наркотики в тг Купить Мефедрон конопля купить трамадол можно купить без рецепта купить мефедрон в москве
    купить кокаин капсулы лирика купить купить марихуану мефедронhttps://zugreskupit.xyz модафинил купить купить гашиш

  224. Mattheweffop September 16, 2026

    hracie automaty zdarma skhrat zadarmo automaty vstupny bonus za registraciu najlepsie zahranicne online casinohraЕҐ online hry

  225. Robertlodia September 16, 2026

    playing slots in casinokajot casino registracia vstupny bonus za registraciu uvГ­tacГ­ bonus bez vkladucasino hry hracie automaty

  226. DerekGom September 16, 2026

    купить наркотики в тг купить меф мяу мяу Купить Мефедрон где можно купить наркотики можно ли купить лирику без рецепта купить лирику без рецепта
    купить закладку наркотиков купить лирику в москве альфа пвп закладки москваhttps://zugreskupit.xyz купить наркотик магазин купить кокаин марихуану

  227. Robertlodia September 16, 2026

    apollo games promo codenew casino no deposit bonus 2026 hracie automaty za realne peniaze ako urobiЕҐ ruletu cien onlineonline ruleta free spin

  228. BrittBeera September 16, 2026

    online automaty za peniaze uvitaci bonus bez vkladu fi casino no deposit bonus
    tocenia zdarma za registraciu hracie automaty zdarma joker 81 online casino zdarma automaty Ako hrat automaty blackjack online pre viacerГЅch hrГЎДЌov the ultimate 5 slot
    ako hrat automaty video automaty kajot zdarma

  229. DerekGom September 16, 2026

    купить наркотики в москве наркошопы тг Купить Мефедрон закладки купить москва купить марихуана бошки экстази купить меф тг
    трамадол можно купить без рецепта где купить канабис купить наркотики мефедронhttps://torezkupit.xyz купить гашиш героин соль меф купить

  230. Robertlodia September 16, 2026

    blackjack online zadarmonove online casino na slovensku ako si vybrat online casino vyherne automaty joker 6000 zdarmahraci automati zdarma bez registracie

  231. Robertlodia September 17, 2026

    automaty online hrat zdrmazdarma 150 hry automati vstupny bonus za registraciu vytvoriЕҐ ruletu online zadarmohracie automaty sturovo

  232. DerekGom September 17, 2026

    марихуана гашиш куплю купить кокаин марихуану Купить Мефедрон прегабалин лирика купить купить марихуану соль бошки закладки закладки наркотики
    препарат лирика купить лирика таблетки купить без рецептов трамадол 100 мг таблетки купитьhttps://avdeyevkakupit.xyz кокаин гашиш купить купить мефедрон

  233. Robertlodia September 17, 2026

    hracie automaty online zadarmo sizzlingonline casino zdarma hracie automaty za realne peniaze automati hry zdarma10 euro free casino

  234. Robertlodia September 17, 2026

    casino royale onlineblackjack online hra ako si vybrat online casino automaty na online hrycasino nove online

  235. DerekGom September 17, 2026

    трамадол купить в спб купить наркотики онлайн Купить Мефедрон героин купить цена шишка бошка купить лирика 75 мг купить
    где купить лирику без рецепта купить наркотик аптеки купить амфетаминhttps://shakhterskkupit.xyz меф заказать гашиш тг

  236. Robertlodia September 17, 2026

    bonus casino no deposit 2026slovenske hracie automaty zdarma 4 valcove MobilnГ© kasГ­no pre SlovГЎkov dneЕЎnГ© casino bonusfunk master slot

  237. Robertlodia September 17, 2026

    tipos casino online1 € casino bonus nove online kasína online automaty za peniaze uvitaci bonus bez vkladubanco casino online sk

  238. DerekGom September 17, 2026

    купить кокаин купить соль наркотик Купить Мефедрон купить экстази героин купить цена нарко каналы тг
    закладку со скоростью магазины купить меф заказать марихуануhttps://torezkupit.xyz где купить канабис купить мефедрон магазин

  239. Robertlodia September 17, 2026

    automaty online symulatorblackjack online play money vstupny bonus za registraciu ДЌeskГ© online casinojoker casino bonus

  240. DerekGom September 17, 2026

    где купить альфа пвп купить наркотики Купить Мефедрон трамадол таблетки цены купить кокаин доставка наркошоп
    амфетамин закладкой купить скорость меф гашиш тгhttps://mirnogradkupit.xyz купить героин кокаин альфа пвп купить

  241. Robertlodia September 17, 2026

    automati hrat zdarma kajotstahuj hraci automaty zdarma zahranicne casino pre slovakov automaty online bez depozitujak se hraje blackjack

  242. DerekGom September 17, 2026

    купить шишки бошки купить марихуана гашиш бошки Купить Мефедрон мефедрон телеграмм купить амф марихуана можно купить
    заказать мефедрон нарко бот тг купить наркотик мефедронhttps://ilovaiskkupit.xyz конопля купить москва вейп с тгк купить

  243. Robertlodia September 17, 2026

    hrat automaty zdarma bez registraceako hraЕҐ casino za peniaze bezpeДЌne nove online kasГ­na online casino sk free spinyako vyhraЕҐ na automatoch

  244. DerekGom September 17, 2026

    купить бошки гашиш марихуану экстази в питере лирика купить спб Купить Мефедрон мефедрон в москве флер наркотик купить купить лирика 150
    закладки кристаллов кокаин доставка сайт закладок наркотикиhttps://ilovaiskkupit.xyz можно купить лирику без рецепта конопля купить москва

  245. Robertlodia September 17, 2026

    polskie automaty onlinecasino olympic trnava nove online kasГ­na wazamba casino viponline poker slovensko 3d poker

  246. Michaelsiz September 17, 2026

    hraj hry automaty zdarma 3 valce gametwist kasino slots hracie automaty zdarma funstage
    online hry o peniaze blackjack online za peniaze free spiny online Kasino slovensko casino bez overenia vulkanbet no deposit
    kajot 5 eur registrace galaxyno no deposit bonus

  247. DerekGom September 17, 2026

    купить наркотики интернет магазин магазин марихуаны купить Купить Мефедрон купить меф гашиш закладку со скоростью жидкость для вейпа с тгк
    куплю гашиш марихуану заказать марихуану купить гашиш москваhttps://torezkupit.xyz купить наркотик мефедрон купить лирику без рецепта

  248. Robertlodia September 17, 2026

    live casino no deposit bonusnemecke casino bonus bez vkladu ako si vybrat online casino automaty zdarma szili hothracie automaty slovensko

  249. Michaelsiz September 17, 2026

    najlepЕЎie mastercard kasГ­na automat do gier starburst
    bingo online zadarmo bez vkladu cash game online poker slovensko admiral casino sk Ako hrat automaty 500 casino slovakia turbo automaty zdarma
    What online casino lets you cash out instantly book of ra 6

  250. DerekGom September 17, 2026

    трамадол таблетки где купить купить мефедрон гашиш Купить Мефедрон нарко шоп тг масло конопли купить сайт купить марихуану
    трамадол 100 мг таблетки купить купить амф купить трамадол в городеhttps://ilovaiskkupit.xyz модафинил купить заказать наркотики

  251. StephenMox September 17, 2026

    klarna casino bonus turbo automaty zdarma
    fortuna hracie automaty nordic casino no deposit bonus blackjack online evolution Online ruleta za realne peniaze kde urobiЕҐ ruletu online hracie automaty topolcany
    casino online hry zdarma power casino bonus bez vkladu

  252. Richardintef September 18, 2026

    лирика таблетки купить без рецептов Купить Кокаин, Героин, ЛСД, МДМА, Экстази Купить Мефедрон наркошоп купить купить марихуану мефедрон флер наркотик купить
    купить амфетамин куплю марихуану бошки Купить Кокаин, Героин, ЛСД, МДМА, Экстазиhttps://svetlodarskkupit.xyz заказать гашиш купить бошки

  253. StephenMox September 18, 2026

    blackjack online tips online jpm hracie automaty zadarmo
    vlt automaty hrat zdarma nove online ceske casino hracie automaty apollo games zadarmo Automaty zadarmo kasГ­no novГ© mesto nad vГЎhom zdarma automaty sizzling hot
    Which bet gives you a bonus without deposit live casino crazy time

  254. Richardintef September 18, 2026

    препарат лирика купить трамадол таблетки 100 купить Купить Мефедрон где купить альфа пвп купить наркотик магазин где заказать наркотики
    купить гашиш шишки бошки купить скорость меф сколько стоит мефедронhttps://melitopolkupit.xyz купить меф гашиш где купить экстази

  255. StephenMox September 18, 2026

    online kasГ­no bonusy bonus casino 300
    hry o skutocne peniaze casino bonusy k narozeninam hrat automaty zdarma mega joker п»їFree spiny dnes bez vkladu online ruleta sk sk rabona casino bonus
    bonus ice casino live casino unibet

  256. Richardintef September 18, 2026

    лирика 150 мг купить где купить марихуану Купить Мефедрон где купить метадона магазин марихуаны купить купить гашиш москва
    купить бошки марихуаны где купить амфетамин лирика таблетки купитьhttps://mangushkupit.xyz конопля купить москва купить закладку меф

  257. StephenMox September 18, 2026

    gaminator slot kasino a vГЅhernГ© automaty zdarma promo kГіdy casino bez vkladu
    online automaty free automati zdarma joker 81 live casino apk Kasino s minimalnym vkladom 5 eur What is the list of casino games online automaty s bonusom
    online vyherne automaty zadarmo gameworld bonusuri disponibile

  258. Richardintef September 18, 2026

    1 грамм мефедрона где купить героин Купить Мефедрон купить амфетамин альфа пвп купить купить рецепт на лирику
    купить наркотик аптеки купить трамадол в городе купить наркотики в интернетеhttps://maryinkakupit.xyz где можно купить наркотики соль меф купить

  259. StephenMox September 18, 2026

    zahraniДЌnГ­ casino bonus bez vkladu 2026 hrГЎt automaty zdarma bez registrace 81
    synot hracie automaty zadarmo free spins no deposit slovakia volne otocky casino bonus bez vkladu Kasino 10 eur casino olympic trnava online casina bez nutnosti vkladu
    zahraniДЌnГ­ casino bonus bez vkladu za registraci tupsport registracia bonus

  260. Richardintef September 18, 2026

    купить марихуана гашиш бошки купить наркотики Купить Мефедрон купить мдма мефедрон купить гашиш тг где купить тест на наркотики
    купить меф гашиш купить наркотики интернет магазин купить наркотики телеграмhttps://maryinkakupit.xyz купить наркотики телеграмм мефедрон телеграмм купить

  261. StephenMox September 18, 2026

    rembrandt casino 5 € online poker ruleta
    online casina bez nutnosti vkladu casino no deposit 10 € playgrand casino 50 Bonus po registracii v kasine hrat online automaty z minimalnym vkladom slovenske online casino 2026
    hracie automaty poker zadarmo hracie automaty merkur zdarma

  262. Richardintef September 18, 2026

    препарат лирика купить купить скорости спб Купить Мефедрон альфа пвп купить купить трамадол 100мг купить наркотики интернет магазин
    купить тгк конопля купить трамадол наличие сайты мефедрон купитьhttps://avdeyevkakupit.xyz купить бошки героин купить марихуану сайты

  263. StephenMox September 18, 2026

    vulkan deluxe casino hracГ­ automaty zdarma ovoce
    zahranicne casino pre slovakov daЕ€ z vГЅhier online casino slovensko kotucove automaty hry zdarma Free spiny v slovenskych casinach casino online jackpot live casino blackjack
    4 euro deposit casino fortuna vegas pЕ™ihlГЎЕЎenГ­

  264. Richardintef September 18, 2026

    трамадол 100 купить купить наркотики бот Купить Мефедрон купить лирика 150 купить через закладки дмт купить
    купить наркотики спб купить меф купить марихуану в москвеhttps://soledarkupit.xyz купить гашиш москва купить марихуану соль бошки закладки

  265. StephenMox September 18, 2026

    galaxyno no deposit bonus pop slot bonus
    blokovana suma bankou nike casino bonus 1000 automaty online realne peniaze Casino 5 eur online ruleta free automaty zdarma hrajЕҐ zdarma
    sleduj to hracie automaty zdarma hracie automaty gambling

  266. HermanSlups September 18, 2026

    можно купить наркотики купить шишки бошки Мефедрон купить, кокаин купить заказать лирика 300 где купить кокаин мефедрон телеграмм купить
    купить кокаин онлайн где можно купить кокаин соль меф купитьhttps://balashikhakupit.xyz купить кокаин купить мефедрон амфетамин

  267. Eduardounuct September 18, 2026

    zdarma bonus casino online casina slovensko
    spassino no deposit mywin24 casino no deposit bonus 5 € no deposit bonus 2026 Slovenske kasino euro gold game no deposit bonus 10 €
    galaxyno 5 € das xboot slot

  268. HermanSlups September 19, 2026

    купить через закладки где купить трамадол без рецепта Мефедрон купить, кокаин купить купить закладку наркотиков заказать наркотики амфетамин закладкой
    купить соль наркотик сайт закладок наркотики закладка мукаhttps://lyubertsykupit.xyz купить закладку наркотиков сайт где купить наркотики

  269. Eduardounuct September 19, 2026

    novГ© casino sk bonus za registraci n1 casino no deposit
    automati zdarma free casino na paypal neosurf casino 5 euro Kasino hry s vyhrou penazi blackjack online no deposit bonus zdarma 150 hry automati
    hracie automaty zdarma sizzling hot 6 vnt automaty online zdarma

  270. HermanSlups September 19, 2026

    гашиш можно купить закладки шишек Мефедрон купить, кокаин купить купить наркотики бот где купить модафинил купить гашиш москва
    конопля купить сайт купить марихуану купить лирика 150https://nakhodkakupit.xyz вейп с тгк марихуана гашиш куплю

  271. Eduardounuct September 19, 2026

    crypto casino bonus bez vkladu sk casino bonus bez vkladu
    fortuna sk free spiny casino na sms gratis blackjack online Vklad 20 eur fortuna sk bonus zeus vs hades demo
    online hry automaty zdarma hrat hru automati kajot zdarma

  272. HermanSlups September 19, 2026

    наркошопы телеграмм лирика 56 купить Мефедрон купить, кокаин купить купить трамадол наличие трамадол 50 мг купить трамадол таблетки купить без рецепта
    магазин купить коноплю кокаин гашиш купить где купить кокаинhttps://velikynovgorodkupit.xyz где можно купить гашиш закладка мука

  273. Eduardounuct September 19, 2026

    live casino tv live casino demo
    automaty kajot hry zdarma casino bonus sk balthazar slot bewertung Automaty free spin casino za vklad 888 live casino login
    online casino blackjack automaty zadarmo online hraЕҐ

  274. HermanSlups September 19, 2026

    купить ганджубас сколько стоит мефедрон Мефедрон купить, кокаин купить купить наркотик мефедрон трамадол где купить рецепт нарко шоп тг
    закладки купить меф трамадол купить в спб канабис можно купитьhttps://nakhodkakupit.xyz Купить Марихуану, Мефедрон, Гашиш, Кокаин сайт закладок наркотики

  275. Eduardounuct September 19, 2026

    how to count cards in blackjack online nikГ© kontrola tiketu
    automaty zdarma hells bells automaty zdarma sizzling hot What is the best online casino Casino hry za peniaze blackjack online friends Which gambling sites give free money
    What online casinos give you free play new online casino

  276. CharlesNem September 19, 2026

    купить героин трамадол купить в спб Мефедрон купить, кокаин купить магазины купить меф телеграм мефедрон закладку метадона
    где можно купить наркотики купить закладку наркотиков трамадол купить в москвеhttps://balakovokupit.xyz купить рецепт на трамадол можно купить лирику без рецепта

  277. CharlesNem September 19, 2026

    купить бошки москва героин закладки Мефедрон купить, кокаин купить мефедрон закладка сайт купить гашиш соль меф купить
    меф где купить заказать кокаин трамадол капсулы купитьhttps://biyskkupit.xyz купить наркотик мефедрон трамадол 100 мг купить

  278. Chrispek September 19, 2026

    casino bonus bez vkladu bez podmienok online automaty bonus
    hrat automaty zdarma 3 valcove online automaty za penГ­ze casina vstupne bonusy Online hry za peniaze automaty za penize live casino s dealermi online slovensko
    ДЌeskГ© online casino free spins hracie automaty online bez registracie

  279. CharlesNem September 19, 2026

    тест на наркотики купить купить шишки бошки Мефедрон купить, кокаин купить где можно купить мефедрон купить наркотики телеграмм лирика 56 купить
    купить амф купить мефедрон амфетамин закладки купить мефhttps://kamenskuralskykupit.xyz купить лирику в москве купить закладку меф

  280. Chrispek September 19, 2026

    sazka free spiny zdarma seriГ¶se blackjack online casinos
    jakie automaty online automaty hry zdarma riche hraj hry 5 valcove automaty zdarma Kasino 10 eur ice fishing live casino slovenskГ© online kasina
    automaty hracie diamond zdarma hracie automaty magic 81

  281. CharlesNem September 19, 2026

    купить марихуана бошки экстази конопля купить Мефедрон купить, кокаин купить купить ганджубас купить наркотики трамадол купить в москве
    кокаин закладками купить рецепт на лирику можно ли купить марихуануhttps://pskovkupit.xyz купить наркотики телеграм купить наркотики в москве

  282. JamesImark September 20, 2026

    где купить лсд куплю гашиш марихуану Мефедрон купить, кокаин купить где можно купить кокаин закладка мука меф гаш купить
    трамадол таблетки купить без рецепта закладки соли альфа пвп трамадол таблетки 100 купитьhttps://syktyvkarkupit.xyz купить гашиш марихуану мефедрон бошки купить мдма мефедрон

  283. JamesImark September 20, 2026

    где купить лсд купить рецепт на трамадол Мефедрон купить, кокаин купить мефедрон в москве трамадол можно купить без рецепта купить метамфетамин
    купить соли мефедрон где купить коноплю лирика 150 мг купитьhttps://miasskupit.xyz наркошоп сайт трамадол купить

  284. JamesImark September 20, 2026

    можно купить лирику без рецепта купить наркотики в интернете Мефедрон купить, кокаин купить трамадол 100 купить купить скорости спб закладку метадона
    купить кокаин мефедрон наркошоп сайт закладки кристалловhttps://rubtsovskkupit.xyz купить кокаин марихуану нарко шоп тг

  285. CarlosRok September 20, 2026

    где купить кокаин амфетамин закладкой купить кокаин закладки шишек где купить модафинил купить закладку мефедрона
    сайт купить гашиш где купить гашиш купить экстази бошки гашиш в эмиратахhttps://rybinskkupit.xyz сайты мефедрон купить закладка соли

  286. 바이낸스 가입 September 20, 2026

    Magnificent beat ! I would like to apprentice while you amend your website, how could i subscribe for a blog
    website? The account aided me a acceptable deal.
    I had been a little bit acquainted of this your
    broadcast provided bright clear concept

  287. CarlosRok September 20, 2026

    купить наркотики в тг купить мефедрон в москве купить кокаин куплю коноплю спб купить амфетамин 1 грамм мефедрона
    альфа пвп купить дмт купить купить трамадол без рецепта в аптекеhttps://angarskkupit.xyz купить марихуана бошки экстази заказать наркотики

  288. Henryinhak September 21, 2026

    заказать лирику закладки наркотики Мефедрон, кокаин, бошки, гашиш купить наркотики бот сайт заказать наркотик наркошоп сайт
    купить гашиш бошки купить таблетки экстази канабис можно купитьhttps://bakhchisaraykupit.xyz купить трамадол 100мг купить трамадол без рецепта в аптеке

  289. MelvinStync September 21, 2026

    casino bonus 1 euro casino royale online
    uvГ­tacГ­ bonus bez nutnosti vkladu online ruleta rozhodnutГ­ ggbet 25 euro no deposit Hranie automatov na internete 5 valcovГ© automaty zdarma hrat automati zdarma
    hracГ­ automaty zdarma neomezene free spiny v casinech

  290. Henryinhak September 21, 2026

    трамадол где купить рецепт купить бошки гашиш марихуану лсд экстази Мефедрон, кокаин, бошки, гашиш где купить героин куплю марихуану бошки купить наркотик мефедрон
    купить меф тг где купить мефедрон купить кокаинhttps://antratsitkupit.xyz купить экстази бошки гашиш в эмиратах Купить Кокаин, Мефедрон, Бошки, Марихуану

  291. MelvinStync September 21, 2026

    Can I win real money from an online casino hracie automaty euro
    automaty ke stazeni zdarma do mobilu 5 € bonus casino automaty hry zdarma sizzling Free spiny bez vkladu dnes najlepšie casino 2026 automaty online bonus zdarma
    online casino uvitaci bonus 5 euro deposit casino

  292. Henryinhak September 21, 2026

    купить кокаин онлайн закладки альфа пвп Мефедрон, кокаин, бошки, гашиш купить тгк конопля трамадол 100 мг таблетки купить заказать мефедрон
    какие наркотики купить где купить экстази купить закладку мефедронаhttps://chaplinkakupit.xyz купить амф купить марихуана гашиш бошки

  293. MelvinStync September 21, 2026

    monaco 96 slot kasino online ruleta naЕѕivo
    casino waar je bonus kan kopen online casino hracie automaty hracie automaty apolo Kasina s minimalnym vkladom 20 eur master joker demo nove casino bonusy
    What gambling sites give you free spins no deposit spinia casino bonus za registrГЎciu

  294. Henryinhak September 21, 2026

    наркошоп купить гашиш тг Мефедрон, кокаин, бошки, гашиш купить амф где купить модафинил гашиш тг
    сайт заказать наркотик купить трамадол в городе где купить гашишhttps://armyanskkupit.xyz сайт купить гашиш купить метадон

  295. MelvinStync September 21, 2026

    ako si vybraЕҐ bezpeДЌnГ© online casino blackjack online with friends no money
    free spiny casino dnes hracie automaty turbo free spiny dnes bez vkladu Nove casino zo slovenska hry o peniaze bez vkladu valcove automaty online zdarma
    kajot casino zdarma ruleta online live

  296. Henryinhak September 21, 2026

    магазин купить коноплю где купить тест на наркотики Мефедрон, кокаин, бошки, гашиш мефедрон можно купить купить лсд купить лсд
    купить наркотик аптеки какие наркотики купить гашиш тгhttps://sakikupit.xyz купить меф гашиш купить сорт канабиса

  297. MelvinStync September 21, 2026

    b casino review ovocne automaty hry zdarma
    live ruleta online What casino game is purely luck vnt automaty online Novo spustene kasino na slovensku online kasino sk hracie automaty na kredit
    automaty zdarma eu speed club hracie automaty sizzling hot deluxe zdarma

  298. Henryinhak September 21, 2026

    трамадол капсулы 50 мг купить купить меф тг Мефедрон, кокаин, бошки, гашиш жидкость для вейпа с тгк трамадол купить лирика 150 мг купить
    трамадол капсулы 50 купить купить мефедрон бошки капсулы лирика купитьhttps://starobelskkupit.xyz лирика 300мг купить кокаин гашиш купить

  299. TyroneHet September 21, 2026

    eu slot no deposit bonus bonus 2026 casino
    20 euro no deposit bonus hri automati zdarma hrat bes registracie automati hry zdarma kajot 27 Hry o vyhru online kasina slovensko casino intense 10 euro no deposit
    doxxbet promo kГіd nove slovenske online casina

  300. Andrewjek September 21, 2026

    купить кокаин где можно купить коноплю купить Мефедрон, Гашиш, Бошки, Альфа-ПВП трамадол таблетки где купить где купить наркотики наркошоп сайт
    где купить лсд купить марихуану мефедрон где купить лирику безhttps://bryankakupit.xyz купить таблетки экстази закладки купить меф

  301. TyroneHet September 21, 2026

    online casino free spins no deposit 3-vГЎlcovГ© automaty zdarma
    nove online automaty hraci automaty jpm zdarma casino online bonus sk Ako hrat automaty automaty hry zdarma sizzling casino online legal
    ruleta online real f1 online casino

  302. Andrewjek September 21, 2026

    купить наркотики москва купить наркотик магазин купить Мефедрон, Гашиш, Бошки, Альфа-ПВП кокаин доставка куплю коноплю спб норма закладки соли
    купить бошки гашиш марихуану лсд экстази куплю гашиш марихуану заказать лирика 300https://sakikupit.xyz купить гашиш шишки бошки трамадол капсулы 50 мг купить

  303. TyroneHet September 21, 2026

    top online casino slovakia playing slots in casino
    hry zdarma automaty casino automaty hrat online bet365 live casino Casino 5 eur bonus vyherne automaty hrat zdarma hracie automaty zdarma bez registrГЎcie
    online poker na slovensku automati online slotss

  304. Andrewjek September 22, 2026

    трамадол 100 мг купить трамадол 50мг купить купить Мефедрон, Гашиш, Бошки, Альфа-ПВП где можно купить трамадол купить амф купить гашиш марихуану мефедрон бошки
    где можно купить лирику без рецепта купить гашиш закладки где можно купить кокаинhttps://tgkana.com трамадол таблетки где купить где можно купить лирику без рецепта

  305. TyroneHet September 22, 2026

    bonus black jack hrace automati zdarma
    vulkan vegas 25 eur hracГ­ automaty zdarma kajot gratorama 7 euro gratis Casino online na peniaze top online casino no deposit bonus bez nutnosti vkladu tipy na automaty
    casino hry free games play vyherni automaty zdarma synot online automaty

  306. phlein September 22, 2026

    I’ve always loved tech’s convenience, yet online slots feel new to me. Phlein looks promising for Filipino players with its mobile focus. Check out phlein club if you dare try this fresh gaming ecosystem today!

  307. Andrewjek September 22, 2026

    можно купить таблетки трамадол какие наркотики купить купить Мефедрон, Гашиш, Бошки, Альфа-ПВП закладки наркотики купить гашиш шишку где можно купить гашиш
    купить гашиш купить марихуана бошки экстази магазины купить мефhttps://luxkoke.com где купить альфа пвп закладки наркотики

  308. TyroneHet September 22, 2026

    automati hri hraj zdarma casino intense 10 euro no deposit
    najlepЕЎie casino 2026 najlepЕЎia ruleta online online casino for slovak players Nove kasino fortuna casino pЕ™ihlГЎЕЎenГ­ diamonds live casino
    ruleta online bez vkladu nike casino bonusy

  309. Andrewjek September 22, 2026

    трамадол 100 мг таблетки купить купить закладки марихуаны купить Мефедрон, Гашиш, Бошки, Альфа-ПВП трамадол 50 мг таблетки купить купить наркотики бот мефедрон телеграмм купить
    где можно купить марихуану где купить альфа пвп где заказать наркотикиhttps://dneprorudnoekupit.xyz нарко каналы тг мефедрон закладка

  310. TyroneHet September 22, 2026

    hraci automaty zdarma 3 valcove automati zdarma joker 81
    7 reels casino review hrací automaty online make money playing blackjack online Online hry hop n pop free slot casino rewards 1€
    blackjack online friends gratorama 7 euro gratis

  311. Andrewjek September 22, 2026

    купить альфа закладка купить марки лсд купить Мефедрон, Гашиш, Бошки, Альфа-ПВП лирика таблетки купить лирика 300 мг купить купить гашиш соли
    купить мефедрон магазин купить бошки марихуаны трамадол 50 таблетки купитьhttps://skadovskkupit.xyz мдма купить лирика 56 купить

  312. TyroneHet September 22, 2026

    zahraniДЌnГ­ casino bonus za registrГЎciu ako urobiЕҐ ruletu online zadarmo
    kde jsou dnes free spiny kajot online automaty casino bonus promo code Cerstvo otvorene slovenske casino najlepsie bonusove automaty new online casinos 2026
    herna automati zdarma zoznam najlepЕЎГ­ch online kasГ­n

  313. Andrewjek September 22, 2026

    купить наркотики мефедрон закладки купить меф купить Мефедрон, Гашиш, Бошки, Альфа-ПВП где можно купить мефедрон где купить марихуану покупка мефедрона
    где продают гашиш купить рецепт на лирику мефедрон закладкаhttps://bangklad.com нарко шоп тг меф гаш купить

  314. TyroneHet September 22, 2026

    automati kajot zdarma bonus za vklad dnes
    blackjack online money free spiny zdarma bez podminek tropical tiki slot Zadarmo hracie automaty online hraЕҐ online hry casino live stream
    automaty online multiplay 81 hracie automaty zdarma pre zabavu

  315. MichaelTek September 22, 2026

    масло конопли купить лирика 150 мг купить Мефедрон, Гашиш, Бошки, Альфа-ПВП героин купить цена купить шишки бошки купить марихуана бошки экстази
    купить экстази лирика лекарство купить купить наркотики телеграммhttps://gurzufkupit.xyz купить скорость меф где купить трамадол без рецепта

  316. MichaelSpasy September 22, 2026

    casino 15 euro gratis licencia na casino online hry automaty zdarma sizzling Dnesne free spiny bez vkladu 3 valcove automaty zdarma online casino uvГ­tacГ­ bonus

  317. MichaelTek September 22, 2026

    Купить Марихуану, Мефедрон, Гашиш, Кокаин купить наркотик мефедрон Мефедрон, Гашиш, Бошки, Альфа-ПВП купить лирика 150 заказать марихуану прегабалин лирика купить
    заказать кокаин наркошопы телеграмм куплю гашиш марихуануhttps://bryankakupit.xyz гашиш закладками лирика купить аптека без рецепта

  318. MichaelSpasy September 22, 2026

    free 10 euro casino hracie automaty online bez registracie online casino slovensko maestro deposit Casino 5 eur bonus admiral casino bonus bez vkladu automaty hry zadarmo

  319. MichaelTek September 23, 2026

    купить гашиш лирика 300 мг купить Мефедрон, Гашиш, Бошки, Альфа-ПВП купить коноплю мощную купить ганджубас сколько стоит мефедрон
    где купить лирику без рецепта где можно купить таблетки трамадол магазины купить мефhttps://chaplinkakupit.xyz куплю коноплю спб купить мефедрон амфетамин

  320. MichaelSpasy September 23, 2026

    hrad automaty zdarma kajot casino registracny bonus volnГ© otoДЌky casino bonus bez vkladu Kasino 20 eur 10 euro no deposit bonus casino hrat automati zdarma

  321. MichaelTek September 23, 2026

    закладки купить меф гашиш москва Мефедрон, Гашиш, Бошки, Альфа-ПВП меф заказать купить тгк конопля купить наркотики в тг
    где купить модафинил купить трамадол 50 купить гашиш бошкиhttps://popasnayakupit.xyz купить бошки гашиш марихуану лсд экстази где купить коноплю

  322. MichaelSpasy September 23, 2026

    ice casino bonus 20 € automaty synot online zdarma live casino s dealermi v slovenčine Najlepsie kasino nove online automaty ako vyhrať v rulete

  323. MichaelTek September 23, 2026

    где купить амфетамин где можно купить трамадол Мефедрон, Гашиш, Бошки, Альфа-ПВП купить наркотик мефедрон купить экстази бошки гашиш в турции где можно купить лирику
    купить марихуана питер заказать лирика 300 Купить Мефедрон, Альфа-ПВП, Гашиш, Экстазиhttps://belogorskkupit.xyz купить наркотик мефедрон закладка соли

  324. MichaelSpasy September 23, 2026

    automaty zdarma synoz hracie automaty bonus za registraciu ruleta ДЌГ­sel online Turbo automaty bez vkladu slots online real money kotucove automaty hry zdarma

  325. MichaelTek September 23, 2026

    заказать лирику купить шишки бошки Мефедрон, Гашиш, Бошки, Альфа-ПВП сколько стоит мефедрон трамадол таблетки цены купить 1 грамм мефедрона
    купить мефедрон амфетамин где можно купить мефедрон купить мефедрон телеграммеhttps://luganskkupit.xyz героин купить цена лирика 300 мг купить

  326. MichaelSax September 23, 2026

    casino minimum deposit 1 euro ovocne hracie automaty hry zdarma automaty mega joker Retro automaty zadarmo automaty zdarma poker casino hry zdarma sk hraci automaty

  327. CarlosHom September 23, 2026

    купить гашиш бошки купить марихуана гашиш бошки Мефедрон, Гашиш, Бошки, Альфа-ПВП лирика 300 мг купить лирика таблетки купить без рецептов купить наркотики цена

  328. MichaelSax September 23, 2026

    blackjack online with friends no money get 5 euro free casino hracie automaty zdarma kasГ­no 5 eur minimalne vkladove kasina wild ape demo synottip promo kГіd

  329. MichaelSax September 23, 2026

    boomerang casino bonus live blackjack online how to count cards in blackjack online Retro automaty kde hraЕҐ o peniaze online slovensko online jpm hracie automaty zadarmo

  330. MichaelSax September 23, 2026

    novГ© casina 2026 22bet live casino online casino bez vkladu bonus Minimalny vklad 1 free spiny zdarma za registraciu automati online slotss

  331. RobertVok September 24, 2026

    multi wild 243 overenГ© casino recenzie od hrГЎДЌov big bamboo slot Zaciname s novym slovenskym casinom new casino sk hraci automaty ke stazeni zdarma

  332. RobertVok September 24, 2026

    sms casino o2 automaty online sms 1win bonus casino use Mobilne kasino 10 eur bonus no dep bonus hracie automaty the mummy 81 linie

  333. RobertVok September 24, 2026

    365 live casino free spiny za registraci novГ© online casino sk Kajot automaty online hraci automaty hot factor zdarma online live ruleta paypal

  334. RobertVok September 24, 2026

    hazardnГ© automaty online hraj hry zdarma automaty banco casino bonus card Retro automaty hracie automaty bonus za registraciu quatro casino registracia

  335. RobertVok September 24, 2026

    new casino no deposit bonus 2026 automaty online platba mobilom tocenia zdarma za registraciu Navod ako hrat automaty 500 casino bonus vnt vГЅhernГ© automaty online

  336. see page September 24, 2026

    Hurrah! In the end I got a weblog from where I know how to genuinely take useful facts concerning my study and knowledge.

  337. RobertVok September 24, 2026

    automaty 81 online hry zdarma hraci automaty casino online hra Turbo automaty zadarmo danske spil live casino video blackjack online

  338. BobbyAsymn September 24, 2026

    kotucove automaty hry zdarma kajot hracie automaty grand mondial casino recenzie Hry casino casino vklad mobilom online ruleta sk sk

  339. BobbyAsymn September 24, 2026

    15 euro no deposit bonus spinit casino online automaty zdarma hunters Free spin na hracich automatoch casino zodiac login casino bonus no deposit slovakia

  340. BobbyAsymn September 25, 2026

    online casino sk bonus bez vkladu hry automaty zdarma 77 casino rewards prihlasenie Automaty online kajot kajot casino 70 free spins automaty online zdarma sizzling hot

  341. BobbyAsymn September 25, 2026

    hracie automaty online zadarmo synot automaty zdarma sizzling hot hracie automaty deluxe Kasino slovensko hracie automaty zdarma joker 81 hraci automati zdarma bez registracie

  342. BobbyAsymn September 25, 2026

    urobiЕҐ ruletu online zadarmo kotucove automaty hry zdarma automaty zdarma joker Slovenske online casina hracie automaty zdarma super rels 2 nove online casino v cr

  343. BobbyAsymn September 25, 2026

    automaty hraj zdarma ДЌeskГ© online casino bonus bez vkladu automaty hry zdarma sis link Automaty kajot online automaty zdarma casino hry free games play vyherni automaty zdarma

  344. BobbyAsymn September 25, 2026

    fortuna casino prihlaseni hrat automaty zdarma mega joker hracie automaty nike Kasino 5 eur live casino online sk balthazar slot bewertung

  345. Matthewgok September 25, 2026

    kasГ­no bez vkladu s bonusom automaty hrat zdarma kajot online automaty bonus za registraci Casino 5 eur bonus mister x casino no deposit bonus sleduj to hracie automaty

  346. Matthewgok September 25, 2026

    online hracie automaty sizzling hot 22 bet casino 7 € bonus casino Kasino 5 eur top online casino slovakia hracie automaty sizzling

  347. Matthewgok September 26, 2026

    casino bonus za vklad pragmatic madame destiny automaty zdarma bonus Automaty kajot casino online slovakia hrat automaty online

  348. Matthewgok September 26, 2026

    hracie automaty casino najlepЕЎie hry na mobil zadarmo casino vklad pod 100 Casino bonus nove online casino na slovensku kajot sk registracia

  349. Matthewgok September 26, 2026

    kajot casino 50 free spins casino s bonusom za registraciu online jpm hracie automaty zadarmo Online hry za peniaze free spiny za registraci blackjack online live

  350. Matthewgok September 26, 2026

    ДЌeskГ© online casina online sk casino bonus za registraci automati hry zdarma kajot 27 Sk free spiny bonus 400 casino najnovsie automaty zdarma

  351. JacobCoabe September 26, 2026

    casino vklad 1€ bonus casino slovensko nike 50 spinov zadarmo Hry s vyhrou realnych penazi automaty synot online zdarma výherní automaty zdarma ke stažení

  352. sv388comlink September 26, 2026

    This reads well! Remembering to structure your play like that is key for consistency. For more deep dives on strategy, check out sv388 com link slot download; it helps keep the bankroll tight!

  353. ScottDum September 26, 2026

    ceske casino bonus za registraci bez vkladu online automati kajot online hraci automaty Free spiny v slovenskom casine live poker dealer What is the 21 gambling game

  354. ScottDum September 26, 2026

    omnia casino bonus automaty online zdarma hry hracie automaty hry zdarma Automaty hry automaty online zadarmo bez registrГЎcie nove casino bez vkladu

  355. ScottDum September 26, 2026

    synottip casino bonus casino rewards live casino bonus bez vkladu zahranicne Kasino min vklad tipos casino bonus hracie automati zdarma pre zabavu kajot

  356. ScottDum September 27, 2026

    What’s the best online casino game to win money blackjack online table live casino evolution gaming Hry o skutocnu vyhru ruleta online europea blackjack online free casino

  357. ScottDum September 27, 2026

    hra automaty online zdarma casino vklad sms gdf play casino Automaty kajot na internete casino sk registracia free spiny sobota

  358. ScottDum September 27, 2026

    paysafecard casino bonus hrГЎt online automaty sk casino bonus Hrat ruletu za peniaze online hracie automati zdarma pre zabavu kajot automaty hrat zdarma kajot

  359. ScottDum September 27, 2026

    automaty zdarma synoz hracГ­ automaty zdarma ke staЕѕenГ­ snow queen riches online hra Kajot automaty online live casino no deposit online kasino hracie automaty

  360. ScottDum September 27, 2026

    hraci automaty zdarma 81 top online casino real money hracie automaty online zdarma synot hrГЎt Ako spravne hrat automaty 5 euro free casino slovenske automaty online

  361. ScottDum September 27, 2026

    automaty hry zdarma bez registrácie blackjack online players quatro online casino Mobilne kasino s vkladom 10 eur creedroomz live casino casino bonus 1 €

  362. EugeneKap September 27, 2026

    hracie automaty apolo hry legalne automaty online Do gaming apps really pay money Free spiny na sk casine online casino money online ruleta demo

  363. Ernestunirl September 28, 2026

    cz casino bonus za registrГЎciu bez vkladu free spiny bez vkladu 2026 sk fortuna online automaty Kasino hry s vyhrou penazi hry automaty zdarma turbo double star casino

  364. learn the recipe September 28, 2026

    What’s up Dear, are you genuinely visiting this web page on a regular
    basis, if so after that you will definitely get fastidious knowledge.

  365. Ernestunirl September 28, 2026

    1 win bonus casino the ultimate 5 slot ggbet 25 euro no deposit Free spiny vГЅhernГЅ automat cena ako vyhraЕҐ v rulete

  366. Ernestunirl September 28, 2026

    asia gaming live casino asia gaming live casino 7€ bonus casino slovensko 10 eur za registraciu mobilne kasino hry zadarmo hracie automaty play blackjack online no money

  367. RafaelImmok September 28, 2026

    automaty zdarma crazy fruit automaty hry zdarma kajot ruleta online hra zdarma Nove casino zo slovenska online casino slovenskГЅ bavime automati zdarma

  368. RafaelImmok September 28, 2026

    hracie automaty kajot 81 free spiny na dnes casina bez nutnosti vkladu Ako hrat automaty casino olympic trnava cabaret club online casino

  369. RafaelImmok September 28, 2026

    free spiny utorok slovenske online automaty casino hry automaty zdarma Hrat automaty za peniaze hry automaty zadarmo automaty online bonus zdarma 888 casinjo code

  370. RafaelImmok September 28, 2026

    n1bet casino bonus ovocne automaty zdarma casino no deposit bonus 10 euro Casino online na peniaze automaty zdarma sk casino online 5 euro gratis

  371. RafaelImmok September 28, 2026

    kde su dnes free spiny hrat hracie automaty zdarma bonus bez nutnosti vkladu casino Free spiny na sk casine live casino evolution gaming kde hraЕҐ o peniaze online slovensko

  372. RafaelImmok September 29, 2026

    vnt automaty online zdarma live casino review kajot registracny bonus Hrat o peniaze casino 10 € no deposit bonus německé online casino bonus bez vkladu

  373. RafaelImmok September 29, 2026

    kajot casino 70 free spins hracie automaty zdarma hunster dream kajot 5 € registracia Hry casino kde získat free spiny 81 win spin

  374. Bruceamags September 29, 2026

    ice casino 25 euro bonus free spiny stvrtok live casino bonus Bonus po registracii v kasine online ziva ruleta hra hracie automaty zdarma

  375. StephenGuera September 29, 2026

    kajot casino 70 free spins
    free spiny na novy rok kasino online pre slovenskych hracov hracie automaty zdarma hunster dream
    kasina na slovensku olybet casino bonus

  376. Bruceamags September 29, 2026

    kde su dnes free spiny automaty bonus zdarma lucky bird casino Free spiny automaty zdarma dslizzink automaty online zdarma bez registrace

  377. StephenGuera September 29, 2026

    hry automaty zdarma stiahnut
    automaty online sk hracie zadarmo online casino z Nemecka bonus bez vkladu automat na centy
    hry automati zdarma joker online casino pre zabavu

  378. pku777game September 29, 2026

    Finally found a platform that doesn’t lag during big wins. The customer service is also very responsive and helpful. Give pku777game a try

  379. Bruceamags September 29, 2026

    casino bonus bez vkladu za registraciu doxxbet casino vГЅplaty skГєsenosti casina online sk Automaty na peniaze hrat hrat automaty zadarmo casino bonusy za vklad

  380. StephenGuera September 29, 2026

    casino bonus 5e
    play fortuna казино kasyno online z blikiem nove casino 2026
    vyherne automaty online zadarmo ovocnГЅ poker online

  381. Bruceamags September 29, 2026

    automaty roztocenia zdarma bez vkladu automaty zdarma hry kajot omnia casino bonus 5 eur minimalne vkladove kasina mfortune free spins login automaty vГЅhra 2026

  382. StephenGuera September 29, 2026

    tipsport sk free spiny
    casino bonusy slovensko kasyno online szybkie wyplaty play live casino
    online casino bez vkladu bonus gratorama 7 €

  383. BrentChith September 29, 2026

    stiahnuЕҐ automaty zdarma stick bonus live casino bee bee casino Nove casino nemecke automaty online hracie automaty hra zdarma

  384. Thomasnor September 29, 2026

    hraci automaty zdarma kajot
    What is the high 5 casino no purchase bonus hracie automaty za realne peniaze automaty online casino
    otocenia zadarmo bez vkladu casino banovce nad bebravou

  385. BrentChith September 30, 2026

    malina casino no deposit bonus no deposit 10 € ruleta online real Zadarmo retro automaty automaty hry zdarma admiral online poker slovensko licencie

  386. Thomasnor September 30, 2026

    hracie automaty 5 vГЎlcovГ© zdarma
    hracie automaty sk kasyno online blik Which game gives real money online
    casino min deposit 1 € casino live sk

  387. BrentChith September 30, 2026

    slovenske online automaty grande vegas casino bonus slot no deposit Hry za realne peniaze online casino na slovensku hry za penГ­ze

  388. Thomasnor September 30, 2026

    best mobile endemol shine gaming casinos
    sloty automaty zdarma free spiny ktore dostanes za registraciu blackjack online arkadium
    valcove automaty zdarma ruleta ЕЎЕҐastia online hra

  389. BrentChith September 30, 2026

    hrací automaty zdarma kajot hry online automaty zdarma kajot bonus 5 € Hracie automaty online zdarma online casino slovensko zadarmo Which popular game is played in casinos

  390. Thomasnor September 30, 2026

    gg bet casino
    star casino bonus bez vkladu ako dobit casino cez sms hry hracie automaty zdarma
    slovensko live casino martingale in live casino

  391. Thomasnor September 30, 2026

    stake live casino
    demo relax gaming hracie automaty za realne peniaze casino minimum deposit 1 euro
    gratorama 7 € no deposit casino bonus free slovakia

  392. BrentChith September 30, 2026

    asia gaming live casino automaty online vklad za 2 Can you play free casino games on your phone Zoznam slovenskych online casin live casino online slovakia hracie automaty zvolen

  393. Thomasnor September 30, 2026

    automaty online sk
    slot automaty zdarma kajot automaty zadarmo hracie automaty vranov nad toplou
    new casino free signup bonus hracie automaty online bez stahovania sizzling

  394. Andrespes September 30, 2026

    hracie automaty bonus za registraciu hracie automaty deluxe free spiny zajtra Casino bonus 5 eur za registraciu automaty hry zdarma bez registrГЎcie the ultimate 5 slot

  395. RobertDeway September 30, 2026

    mini ruleta online hra
    neon 54 casino no deposit bonus online casino z Nemecka bonus bez vkladu nine casino bonusovГЅ kГіd
    What sites give free spins no deposit olympic casino bonus

  396. Andrespes September 30, 2026

    blackjack online 21 pragmatic madame destiny bonus 300 casino Hry o skutocne peniaze online casino uvitaci bonus bez nutnosti vkladu 7 free casino

  397. RobertDeway September 30, 2026

    ako hrat hracie automaty
    automaty online free spin ako dobit casino cez sms vyherne automaty online bez vkladu
    hracГ­ automaty zdarma turbo cherry pop slot

  398. Andrespes September 30, 2026

    automaty o realne peniaze hracie automaty zdarma admiral crypto casino bonus bez vkladu Hranie automatov o peniaze online kasГ­na slovensko casino live sk

  399. RobertDeway September 30, 2026

    kolik mГЎ bonver casino spuЕЎtД›nГЅch her
    online casino vklad cez sms min 5€ automaty online realne peniaze casino rewards recenzie
    does card counting work on online blackjack free spiny bez podmГ­nek

  400. Andrespes September 30, 2026

    online automaty bonus bez vkladu automaty vstupny bonus bez vkladu fortuna online casino Peniaze v kasinovych hrach spinit casino online black wings online automaty

  401. RobertDeway October 1, 2026

    casino slovakia online
    nД›meckГ© online casino bonus bez vkladu casino s minimalnym vkladom pat eur hracie automaty euro
    casino bonus za registraci bez vkladu 2026 hracie automaty registracia

  402. Andrespes October 1, 2026

    casino vstupny bonus bez vkladu slovak online casino casino bonus pri registraci Navod automaty doxxbet casino vГЅplaty skГєsenosti hracie automaty bez vkladu

  403. Andrespes October 1, 2026

    online casina recenze casino bonus k narozeninГЎm 2 euro deposit casino Hrat o realne peniaze live casino unibet monacobet casino online casino automaty a hry sk

  404. RobertDeway October 1, 2026

    ruleta online 3d
    automati zdarma kajot 27 kasyno online z blikiem automaty zdarma jmulty
    hracie automaty zdarma super reels 2 blackjack gambling online

  405. Andrespes October 1, 2026

    automaty online tipsport automaty hry zdarma svejk 2000 casino royale bonus Dnesne free spiny bez vkladu apollo games automaty online free kajot automaty online

  406. RobertDeway October 1, 2026

    tipsport free spiny za registraciu
    best online casino games to win money kasyno online BLIK depozyt automaty s bonusom online
    cherry pop slot la fortuna casino

  407. pkbet October 1, 2026

    Interesting take on bankroll management! Seeing platforms like pkbet online casino adapt to local payment options (GCash, PayMaya) is smart for Filipino players. It really boosts accessibility & trust, crucial for long-term strategy.

  408. Andrespes October 1, 2026

    online ruleta casino bonus za registraciu 2026 automaty zdarma hells bells Kasino online recenzie online casino slovensko casino hracie automaty zdarma

  409. AlfredBub October 1, 2026

    ruleta online hra zadarmo najlepsie internetove casino blackjack online multiplayer free Nove casino bonus za vklad casino hraci automaty zdarma 3 valcove

  410. AlfredBub October 1, 2026

    kasina online zdarma bingo no deposit bonus casino online 5 euro Mobilne casino bonus 10 eur casino min deposit 1 € galaxyno casino 5 €

  411. AlfredBub October 1, 2026

    tipos online automaty How do I claim 50 free spins on Ojo hrat casino online Automaty online hrat make money playing blackjack online casino rewards prihlasenie

  412. AlfredBub October 2, 2026

    gdf casino no deposit bonus automaty zdarma casino 81 blackjack 21 online casino Retro automaty zadarmo live casino online slovakia no deposit bonus casino deposit 1 €

  413. AlfredBub October 2, 2026

    automaty online tipsport nejlepsi online casino ruleta online žrebovanie Kajot automaty vulkanvegas 25 € deposit 1 euro

  414. AlfredBub October 2, 2026

    free spiny na mdz blackjack online card counter hracie automaty na stiahnutie zadarmo Casino bonus 5 eur za registraciu online casino minimum deposit 1 euro live casino fake money

  415. AlfredBub October 2, 2026

    hraci automaty zdarma fire joker hraЕҐ online zdarma casino haniska pri preЕЎove Mobilne kasino s bonusom 10 eur novГ© casino sk bonus za registraci automaty online hraj

  416. DonaldGeage October 2, 2026

    casino online bonus bez vkladu automaty stiahnut zdarma apollo automaty online Kasino s vkladom od 1 eur mobil casino slovenskГЅ kde jsou narozeninove free spiny

  417. DonaldGeage October 2, 2026

    top online casino slovakia sky crown casino online online casino slovensko casinofreak Kasina od 20 eur vkladu ruleta online europea volne tocenia za registraciu

  418. DonaldGeage October 2, 2026

    bonus za registrГЎciu bez vkladu What is the WILD250 bonus code wild81 stars automaty zdarma Casina na slovensku hracie automaty bonanza casino bez ovД›Е™enГ­

  419. CarlosMot October 2, 2026

    multi lotto automaty zdarma Is there a secret to winning at the casino online live ruleta paypal Kasino s min vkladom 20 eur online blackjack live dealer online casino bez registracie

  420. get the recipe October 2, 2026

    What i do not realize is in fact how you are now not really a lot
    more well-preferred than you might be right now.
    You are so intelligent. You already know therefore significantly in relation to
    this subject, produced me in my view believe it from so many numerous angles.
    Its like men and women are not involved except it’s one thing to do with Lady gaga!
    Your personal stuffs nice. At all times deal with it up!

  421. CarlosMot October 3, 2026

    vyherni automaty online bonus joker 2 online automaty zdarma admiral Free spin hry speed club automaty online automaty 81 online

  422. CarlosMot October 3, 2026

    5 € bonus automaty online da sa zarobiť casino olympic kosice Bonus za registraciu v casine online casino bonus za registráciu automaty s hračkami

  423. Excellent way of describing, and fastidious post to obtain data
    concerning my presentation subject matter, which i am going to deliver
    in school.

  424. ast chauffeur October 3, 2026

    Attractive part of content. I simply stumbled upon your blog and in accession capital to claim that I get in fact loved account your blog posts.
    Any way I will be subscribing to your feeds or even I fulfillment you access consistently fast.

  425. CarlosMot October 3, 2026

    české online kasina joker hracie automaty casino bonus 5 € Kasino 20 eur casinos online ruleta casino registracia bonus

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *